Platforma ALPACA do rezerwy aFRR

Dlaczego usługa aFRR potrzebuje i PICASSO, i ALPACA?

Aby zrozumieć, po co w ogóle powstała ALPACA, musisz zrozumieć, że świadcząc usługę aFRR, generujesz przychody z dwóch zupełnie różnych rynków. To absolutny fundament, który jeszcze do niedawna nie był możliwy dla większości uczestników rynku. Informacje o całym rynku mocy bilansujących znajdziesz w moim wpisie tutaj w linku.

Obie te platformy – PICASSO (energia) i ALPACA (moc/gotowość) – są kluczowe dla stworzenia wspólnego, europejskiego rynku bilansowania. PICASSO harmonizuje aktywację, a ALPACA harmonizuje pozyskiwanie rezerw.

Rynek MOCY Bilansującej (Platforma ALPACA)

To jest rynek gotowości. Działa z wyprzedzeniem (aukcje są dzień wcześniej na dzień kolejny).

Jak wygląda przyznanie wynagrodzenia? Po pierwsze za samą rezerwację Twojej mocy. Za to, że „trzymasz” swój zasób (np. 10 MW magazynu) gotowy do natychmiastowej reakcji na sygnał aFRR, nawet jeśli ten sygnał nigdy nie nadejdzie. Płatność jest w [PLN/MW/godz.] lub [EUR/MW/h]. Przychód jest zakontraktowany z góry. To jest Twój fundament biznesowy. To ten strumień przychodów pokrywa część kosztów stałych.

Rynek ENERGII Bilansującej (Platforma PICASSO)

To jest rynek aktywacji. Działa w czasie rzeczywistym. Więcej o PICASSO tutaj w moim artykule. Natomiast więcej o platformie do kolejnej rezerwy mFRR czyli MARI jest w moim artykule tutaj.

Za co dostajesz pieniądze? Za faktyczne działanie – za każdą megawatogodzinę (MWh) energii, którą Twój zasób (np. magazyn) faktycznie oddał do sieci (gdy brakowało mocy) lub z niej pobrał (gdy była nadwyżka), reagując na automatyczny sygnał od TSO. Przychód jest zmienny i trudny do prognozowania. Zależy od tego, jak bardzo „chwiał się” system w danym momencie i jakie były ceny na rynku bilansującym. Możesz na nim dużo zarobić, gdy na rynku jest „ciasno”, np jest bardzo mało rezerwy ponad zapotrzebowanie i nagle będzie mniej energii z OZE, ale możesz też nie zarobić prawie nic, gdy system jest stabilny.

Czym dokładnie jest ALPACA?

Teraz, gdy rozumiemy tę różnicę, rozłóżmy platformę ALPACA na czynniki pierwsze.

Nazwa to typowy unijny akronim: Allocation of Cross-zonal Capacity and Procurement of aFRR Cooperation Agreement.

Tłumacząc z „unijnego” na „nasz”: Jest to porozumienie między operatorami systemów przesyłowych (TSO), takimi jak niemieckie TenneT czy austriackie APG, czy Czeski CEPS w sprawie wspólnego rynku pozyskiwania (Procurement) mocy aFRR. Poniżej na obrazku jest lista TSO którzy biorą udział w systemie w 2025 roku. Jeśli chcesz wiedzieć więcej o samej usłudze aFRR – tutaj jest mój wpis.

Projekt ALPACA, który zaczął działać w lutym 2022 roku, rozwinął wcześniejszą współpracę austriacko-niemiecką z 2020 roku, włączając do niej czeskiego operatora ČEPS a.s.. Umożliwia on wymianę mocy bilansujących aFRR (automatyczną regulację częstotliwości) na granicy między Austrią, Czechami i Niemcami. Dzięki temu inicjatywa tworzy wspólny rynek, który ma zwiększyć efektywność alokacji mocy i kształtowania cen. Należy podkreślić, że sukces tego przedsięwzięcia jest ściśle powiązany z platformą PICASSO, która odpowiada za harmonizację i ułatwianie wymiany energii bilansującej. Warto zaznaczyć, że PICASSO i ALPACA, choć powiązane, mają odmienne cele – ALPACA koncentruje się na rezerwach mocy (gotowości), podczas gdy PICASSO na samej energii bilansującej.

Jej najważniejszą funkcją jest alokacja transgranicznych zdolności przesyłowych (Allocation of Cross-zonal Capacity). Brzmi skomplikowanie, ale oznacza jedno: ALPACA to inteligentny system, który pozwala operatorom kupować gotowość do usługi aFRR poza granicami własnego kraju.

Jaki problem rozwiązuje ALPACA?

Wyobraź sobie sytuację sprzed tej platformy. Austriacki operator (APG) potrzebował na jutro 100 MW rezerwy aFRR. Musiał ją kupić tylko od austriackich dostawców (np. drogich elektrowni szczytowo-pompowych). W tym samym czasie w Niemczech mogły stać gotowe do pracy, znacznie tańsze magazyny energii lub elektrownie gazowe, ale APG nie mógł z nich skorzystać w ramach rynku mocy bilansujących. To było nieefektywne i drogie.

ALPACA burzy te mury. Teraz, dzięki tej platformie, operatorzy „wrzucają” swoje krajowe zapotrzebowanie na moc aFRR do jednego, wspólnego „koszyka”. A następnie kupują potrzebną moc od najtańszych dostawców z całego regionu objętego porozumieniem. Główny cel jest prosty i bardzo biznesowy: obniżenie całkowitych kosztów pozyskania rezerw aFRR dla całego systemu. To czysta rynkowa optymalizacja. Działanie projektu opiera się na dwóch fundamentalnych filarach, które pozwalają osiągnąć te cele:

1. Wspólne pozyskiwanie (Common Procurement): Inicjatywa wprowadza jednolite procedury zakupowe oraz standaryzowany produkt mocy bilansującej. Za optymalizację tego procesu odpowiada specjalna funkcja, którą zarządza operator 50Hertz. To właśnie w ramach tego wspólnego mechanizmu operatorzy systemów przesyłowych z Austrii, Czech i Niemiec mogą efektywniej wykorzystywać dostępne zasoby.
2. Zapewnienie dostępności zdolności przesyłowych (CZC): Dzięki zastosowaniu metody probabilistycznej, projekt ALPACA prognozuje dostępne moce przesyłowe między krajami. Kluczowym aspektem jest fakt, że żadna z mocy przeznaczonych na rynek energii nie jest z góry alokowana na potrzeby bilansowania. Narzędzia do prognozowania są obsługiwane przez operatorów 50Hertz i APG.

Jak działa ALPACA aFRR w praktyce?

Proces ten jest przejrzysty i składa się z kilku etapów. Dostawcy usług bilansujących (BSPs) zgłaszają swoje oferty na lokalne platformy przetargowe. Następnie wszystkie oferty oraz zapotrzebowanie operatorów przesyłowych są przesyłane do wspólnego mechanizmu optymalizacyjnego (CPOF). System ten, biorąc pod uwagę szereg ograniczeń, takich jak minimalne wymagania dotyczące mocy w każdym bloku, a także graniczne limity wymiany mocy między krajami, oblicza optymalny zakup. Po zakończeniu obliczeń wyniki są przekazywane operatorom, którzy finalizują transakcje i informują dostawców o przydzielonych im wolumenach oraz cenach.

Zasady i terminarz systemu

Nowy system ALPACA wprowadza ściśle określone zasady, które regulują handel mocami bilansującymi. Aukcje odbywają się codziennie, z oddzielnymi licytacjami dla mocy aFRR w górę i w dół. Doba jest podzielona na sześć czterogodzinnych bloków. Okno na składanie ofert (GOT – Gate Opening Time) rozpoczyna się o 10:00 CET/CEST na siedem dni przed dniem dostawy, natomiast zamyka się o 09:00 CET/CEST dzień przed dostawą (GCT – Gate Closure Time). Wyniki aukcji są publikowane 30 minut po zamknięciu okna, czyli o 09:30 CET/CEST.

Minimalny wolumen oferty wynosi 1 MW, z możliwością składania ofert z krokiem 1 MW. Co istotne, wszystkie oferty są podzielne, co zwiększa elastyczność rynku. Model cenowy opiera się na zasadzie Pay-as-bid, co oznacza, że jeśli dostawca mocy wygrał to dostawca otrzymuje cenę, którą sam zaoferował. Wszystkie te zasady są zgodne z artykułem 167 SO GL, a limity wymiany oraz udziały rynkowe stanowią kluczowe ograniczenia w procesie optymalizacji rynku aFRR. Na obrazku jest krzywa podaży z ofert z 3 różnych krajów w systemie.

Po uzyskaniu niezbędnych zgód od krajowych regulatorów i pomyślnym przeprowadzeniu testów systemów IT, operatorzy z Austrii, Czech i Niemiec ogłosili, że pierwsza wspólna aukcja w ramach ALPACA odbyła się 2 września 2025 roku, a dostawa mocy bilansującej przypadała na 3 września 2025 roku. Start tego mechanizmu otwiera nowe możliwości dla dostawców elastyczności, w tym magazynów energii, które mogą teraz optymalizować swój udział na bardziej zintegrowanym rynku. Połączenie z sąsiednimi krajami dzięki PICASSO już wcześniej zwiększyło dostępność przychodów z usług aFRR, a ALPACA dodatkowo wzmacnia ten trend.

Przykład biznesowy wspólnej aukcji aFRR:

• Zapotrzebowanie Austrii: 100 MW.
• Zapotrzebowanie Niemiec: 900 MW.
• Najtańsza oferta w Austrii: 20 EUR/MW/h (stara elektrownia wodna).
• Najtańsza oferta w Polsce: 15 EUR/MW/h (nowy magazyn energii).

Co robi algorytm ALPACA? Mówi do austriackiego operatora (APG): „Nie kupuj tej swojej drogiej oferty za 20 EUR. Zamiast tego, zaimportuj sobie gotowość z Niemiec za 15 EUR”.

Wynik? Magazyn energii wygrywa aukcję i świadczy gotowość „dla” austriackiego systemu, otrzymując za to pieniądze. Austriacki system oszczędza, a efektywność rośnie. Współpraca w ramach ALPACA jest doskonałym przykładem, jak regionalne rynki mogą wspierać się wzajemnie, aby poprawić efektywność i obniżyć koszty. Dzięki integracji rynków niemieckiego, austriackiego i czeskiego, ceny na moc bilansującą aFRR są wspólnie optymalizowane, co prowadzi do bardziej efektywnego kształtowania cen i alokacji zdolności. To z kolei przekłada się na niższe koszty dla operatorów systemów przesyłowych, a ostatecznie może przynieść korzyści konsumentom.

Jak ALPACA zarządza ryzykiem (Metoda Probabilistyczna).

W tym momencie można zadać sobie kluczowe pytanie: „Zaraz, zaraz. A co, jeśli wygramy tę aukcję, ale w momencie aktywacji 'kable’ (interkonektory) między Niemcami a Austrią będą zajęte przez zwykły handel energią i nie da się tej mocy przesłać?”

To jest właśnie genialność platformy ALPACA , bo nie jest prosta giełda. To zaawansowany system zarządzania ryzykiem. Jak czytamy w dokumentach ENTSO-E, platforma nie bazuje na prostych, statycznych zdolnościach przesyłowych. Używa ona tzw. Metody Probabilistycznej (Probabilistic Method).

Tłumacząc na język ludzki: Specjalne narzędzia prognostyczne non-stop analizują sytuację w sieci. Biorą pod uwagę prognozy produkcji OZE (wiatru, słońca), plany rynkowe, spodziewane przepływy. Na tej podstawie algorytm statystycznie ocenia, jakie jest ryzyko, że w danym momencie zdolności przesyłowe między krajami będą niewystarczające.

Platforma ALPACA alokuje do handlu rezerwami tylko tyle mocy transgranicznej, ile wynika z akceptowalnego poziomu ryzyka (ARL – Acceptable Risk Level). Nie trzeba więc się martwić o „zapchane kable”. Jeśli ALPACA przyznała kontrakt na gotowość dla Austrii, to znaczy, że system już obliczył ryzyko i uznał je za akceptowalne. To operatorzy biorą na siebie zarządzanie tym ryzykiem. Poniżej przykład jak kraj B – czerwony ma pewnie ograniczenia i musi część wolumenu kupić u siebie drożej niż to wynikałoby z innych ofert gdyby można było ich użyc.

Podsumowanie systemu – Alpaca aFRR

Jako analityk rynku energii i doradca energetyczny, patrzę na platformę ALPACA jak na jeden z ważnych elementów nowej, europejskiej układanki energetycznej. To już kolejny przykład integracji europejskiej. Pamiętam jak kiedyś handlowałem energią pomiędzy krajami, trzeba było osobno kupić capacity – moc na import lub eksport, potem zahandlować w na jednej giełdzie np. TGE i potem na drugiej np. CEPS lub EPEX SPOT i potem na końcu pozgłaszać te wszystkie transakcje grafiki i przesyły energii do TSO. Nie było to trywialne zadanie, dawało dużo satysfakcji. Teraz rynek się zmienia, przepływy energii wyglądają inaczej, jest market coupling oraz połączony rynek Intraday. Moce bilansujące, aFRR i system ALPACA to kolejny krok technologiczny do przodu.

Podsumujmy kluczowe informacje produktu w ALPACA aFRR:

• ➡️  codzienna aukcja
• ➡️  osobne produkty na moc aFRR w górę i w dół
• ➡️  4-godzinne bloki (00:00-04:00, 04:00-08:00, itd)
• ➡️  otwarcie bramki na zlecenia (GOT): D-7 10:00 CET
• ➡️  zamknięcie bramki na zlecenia (GCT): D-1 09:00 CET
• ➡️  publikacja wyników D-1 09:30 CET
• ➡️  minimalny bid – wolumen 1 MW
• ➡️  mechanizm cenowy: Pay-as-bid (co oznacza, że jeśli dostawca mocy wygrał to otrzymuje cenę, którą sam zaoferował)

Transformacja energetyczna to nie tylko wiatraki i panele. To przede wszystkim rynek usług systemowych i elastyczności. Platforma ALPACA to mechanizm, który tę elastyczność wycenia i pozwala na niej zarabiać w sposób stabilny i przewidywalny. Pytanie czy / kiedy PSE dołączy do tego systemu oraz „jak” przygotować swój zasób, by być na nim najbardziej konkurencyjnym. Chcesz wiedzieć więcej oraz osiągać przychody z rynku usług systemowych – napisz do mnie maila lub zadzwoń – pomogę Ci znaleźć optymalną ofertę DUB. Pozdrawiam Łukasz Lewicki.