mFRR – Listopad 2024 na Rynku Mocy Bilansujących PSE.

mFRR – rezerwa odbudowy częstotliwości z aktywacją manualną

W moim poprzednim artykule opisywałem ogólnie Rynek Mocy Bilansujących. Dziś zejdziemy poziom głębiej. Chcę Ci opowiedzieć o jednej z bardziej perspektywicznych usług, jakie Twoja firma może świadczyć dla operatora systemu. Porozmawiajmy o mFRR, czyli manualnej rezerwie odbudowy częstotliwości.

Brzmi technicznie? Owszem. Ale za tą nazwą kryje się konkretny, rynkowy mechanizm płacący za elastyczność. Jeśli posiadasz magazyn energii, elektrownię, farmę OZE, a nawet duży, elastyczny zakład produkcyjny – ten artykuł pokaże Ci, jak możesz przekuć swoją zdolność do reakcji w realne zyski. To będzie opis mechanizmu, który w wyniku reformy rynku bilansującego w Polsce właśnie teraz otwiera się na nowych uczestników i łączy z rynkiem europejskim.

Dlaczego system potrzebuje rezerw mFRR?

Aby zrozumieć, czym jest mFRR, musimy najpierw zrozumieć fundamentalny problem każdego systemu elektroenergetycznego. W gniazdku w Polsce (i całej Europie kontynentalnej) prąd musi mieć częstotliwość 50 Hz. To nienaruszalna wartość.

• Gdy do sieci trafia więcej energii niż jest zużywane (np. nagle mocno zawieje wiatr, a popyt jest niski) – częstotliwość rośnie.
• Gdy energii brakuje (np. awaria dużej elektrowni, gwałtowny wzrost poboru) – częstotliwość spada.

Nawet minimalne odchylenia od 50 Hz, jeśli trwają zbyt długo, mogą prowadzić do uszkodzenia maszyn, automatycznych wyłączeń i, w skrajnym przypadku, do blackoutu.

Aby do tego nie dopuścić, Operator Systemu Przesyłowego (PSE) dysponuje trzema liniami obrony. To tzw. kaskada regulacji częstotliwości:

1. Linia pierwsza: FCR (Rezerwa Pierwotna). Reaguje automatycznie w ciągu sekund (do 30 sekund), stabilizując pierwsze, nagłe wahnięcie. Działa bez polecenia operatora.
2. Linia druga: aFRR (Automatyczna Rezerwa Odbudowy Częstotliwości). Gdy FCR zatrzyma spadek/wzrost, aFRR (reagując w ciągu minut, do 5-10) automatycznie przywraca częstotliwość z powrotem do poziomu 50 Hz.
3. Linia trzecia: mFRR (Manualna Rezerwa Odbudowy Częstotliwości). To nasza kolejna rezerwa. Wkracza do akcji, gdy problem jest większy lub długotrwały.

I to właśnie na tej trzeciej linii – kluczowej dla długoterminowej stabilności – skupimy się dzisiaj.

Czym dokładnie jest mFRR (rezerwa odbudowy częstotliwości z aktywacją manualną)?

Rozbijmy tę nazwę na czynniki pierwsze z perspektywy menedżera:

• „Manualna” (Manual): To kluczowa różnica względem FCR i aFRR. Ta rezerwa nie aktywuje się automatycznie. To operator w dyspozytorni PSE, widząc na monitorach utrzymujące się niezbilansowanie systemu, ręcznie wydaje polecenie: „Aktywować mFRR”.
• „Rezerwa” (Reserve): To usługa polegająca na gotowości. PSE płaci uczestnikom rynku nie tylko za samą dostarczoną energię (jak na normalnym rynku energii), ale przede wszystkim – za gotowość do natychmiastowej reakcji na polecenie.
• „Odbudowy Częstotliwości” (Frequency Restoration): Jej celem jest odciążenie rezerw automatycznych (aFRR) i przywrócenie systemu do stabilnej pracy po dużym zaburzeniu. Jeśli np. wypadł duży blok energetyczny, rezerwy automatyczne szybko się „zużyją”. Wtedy do akcji wkracza mFRR, aby przejąć ich zadanie i pozwolić im się odbudować na wypadek kolejnej awarii.

Usługa mFRR (w starszej polskiej nomenklaturze nazywana rezerwą trójną) jest więc usługą bilansującą polegającą na udostępnieniu operatorowi mocy, która może być aktywowana manualnie „w górę” (dodatkowa produkcja energii lub redukcja poboru) lub „w dół” (redukcja produkcji lub zwiększenie poboru).

Jakie są jej kluczowe parametry? Zgodnie z nowymi Warunkami Dotyczącymi Bilansowania (WDB), które dostosowały polski rynek do wymogów UE, dostawca usługi mFRR musi być w stanie:

1. Rozpocząć aktywację: w ciągu 30 sekund od otrzymania polecenia od PSE.
2. Dostarczyć pełną moc: w ciągu 12,5 minuty od otrzymania polecenia (to kluczowy parametr, który zastąpił stare 15 minut i jest wymogiem europejskim).

Jest to więc rezerwa wolniejsza niż FCR/aFRR, ale dzięki temu zazwyczaj tańsza w utrzymaniu i dostępna dla szerszej gamy technologii.

Jak działa rynek mFRR i czym jest platforma MARI?

Przez lata rynek usług systemowych w Polsce był zamknięty i zarezerwowany dla kilku dużych elektrowni państwowych. To się skończyło. Reforma rynku bilansującego, która w pełni weszła w życie, otworzyła ten rynek dla konkurencji i, co najważniejsze, zintegrowała nas z Europą.

MARI to europejska platforma wymiany ofert energii bilansującej pochodzącej właśnie z rezerw mFRR. Szczegółowo o MARI piszę w tym artykule. Polska jeszcze (rok2025) nie jest w tym systemie, ale może do niego dołączyć

1. Wspólny rynek: TSO nie kupuje już rezerw tylko „na własnym podwórku” w ramach swojego obszaru. Jeśli w jednym kraju brakuje mocy, a np. w Niemczech czy Czechach jest ona tańsza, to TSO kupi ją właśnie stamtąd poprzez MARI.
2. Konkurencja i wyższe ceny: Działa to też w drugą stronę. Jeśli dana firma zaoferuje mFRR taniej niż elektrownia w np. Austrii, to właśnie ta oferta zostanie aktywowana przez operatora z Austrii.
3. Większa płynność: Rynek staje się znacznie większy, bardziej płynny, a ceny bardziej rynkowe.

Poniżej tabela i kraje które już dołączyły do MARI oraz te które są w kolejce, według danych ENTSOE Polska ma dołączyć do MARI pod koniec 2026 roku.

Dwa strumienie przychodów

Co najważniejsze, na rynku mFRR zarabiasz na dwa sposoby, co jest fundamentem modelu biznesowego:

1. Płatność za gotowość (Rynek Mocy Bilansujących): To stały przychód. Składasz ofertę gotowości do świadczenia usługi mFRR na określony czas (np. 7 godzin jutro). Jeśli Twoja oferta zostanie przez PSE zaakceptowana (wybrana na podstawie konkurencyjnej ceny), otrzymujesz wynagrodzenie za sam fakt bycia w gotowości, niezależnie od tego, czy zostaniesz aktywowany, czy nie. To pokrywa Twoje koszty stałe i zapewnia bazowy zysk.
2. Płatność za aktywację (Rynek Energii Bilansującej): To przychód zmienny. Jeśli w trakcie swojego „dyżuru” PSE wyda Ci polecenie dostarczenia mocy (lub jej redukcji), otrzymasz dodatkowe wynagrodzenie za każdą MWh energii faktycznie dostarczonej (lub zredukowanej) w ramach aktywacji.

Jak w praktyce wejść na rynek mFRR? Wymagania i bariery

Wejście na rynek mFRR nie polega na wypełnieniu jednego formularza. To poważny proces, który wymaga przygotowania technicznego i formalnego.

Prekwalifikacja, czyli „sprawdzam” od PSE

Zanim PSE dopuści zasób do świadczenia usług, musi mieć 100% pewności, że Twój zasób (magazyn, zakład, elektrownia) jest w stanie technicznie wykonać polecenie. To proces tzw. prekwalifikacji.

Zgodnie z polskimi Warunkami Dotyczącymi Bilansowania (WDB), musisz udowodnić, że Twój obiekt:

• Jest w stanie rozpocząć reakcję w 30 sekund.
• Jest w stanie dostarczyć pełną zaoferowaną moc w 12,5 minuty.
• Potrafi utrzymać tę moc przez wymagany czas (zazwyczaj 30-60 minut).
• Posiada odpowiednie systemy telemetrii i komunikacji z PSE.

Proces ten obejmuje testy i certyfikację. Jest to pierwsza, techniczna bariera wejścia.

Współpraca z Dostawcą Usług Bilansujących (DUB)

Formalnie, usługi na rynku bilansującym świadczy podmiot zwany Dostawcą Usług Bilansujących (DUB). DUB zgłasza do PSE swoje zasoby (nazywane Jednostkami Bilansującymi) i bierze na siebie odpowiedzialność za ich działanie.

I tu pojawia się kluczowe pytanie biznesowe:

• Pytanie: „Czy muszę sam zostać DUB? To brzmi skomplikowanie – umowy z PSE, giełda, rozliczenia, handel 24/7…”
• Odpowiedź: Dla 99% firm samodzielne zostanie DUB jest nieopłacalne i zbyt skomplikowane. Wymaga ogromnego know-how, zespołu traderów i zarządzania ryzykiem 24/7.
• Rozwiązanie: Agregator. To firma która jest wyspecjalizowanym DUB. Agregator „zbiera” mniejsze, elastyczne zasoby (Twój magazyn, zakład przemysłowy sąsiada, małą elektrownię wodną) i łączy je w jedną, dużą „wirtualną elektrownię”.

Dla przedsiębiorcy model jest prosty: podpisujesz umowę z Agregatorem, on instaluje u Ciebie potrzebną automatykę, a Ty co miesiąc otrzymujesz przelew za udostępnianie swojej elastyczności. Umowa jest na tak zwany profit-sharing. Napisz do mnie to będę twoim wsparciem w procesie wyboru DUBa i negocjacjach, razem z doradcą energetycznym łatwiej i skuteczniej wykonasz ten proces.

Ceny mFRR w listopadzie 2024 – wykresy i dane

👉W pierwszej połowie miesiąca mieliśmy w całej Europie dość mało produkcji energii z OZE, co implikowało wyższe ceny na rynku dnia następnego nie tylko w Polsce, ale i większości Europy oraz dość wysokie koszty pozyskania rezerw do zwiększenia produkcji energii (rezerwa w górę). Poniższe podsumowanie może okazać się interesujące zarówno dla obecnych, jak i przyszłych dostawców usług bilansujących (DUB). Więcej o POB i DUB znajdziesz w moim artykule tutaj Zrozumienie poziomu kosztów oraz cen tych usług jest istotne, ponieważ wpływa na potencjalne dodatkowe przychody 🏭elektrowni oraz jest elementem rozważań o potencjale przychodów dla OZE czy magazynów energii, które pracują lub są projektowane. Jak zawsze, postaram się przybliżyć kluczowe 📊dane i tendencje ilustrując je wykresami, co mam nadzieję ułatwi Wam zrozumienie oraz zapamiętanie najważniejszych informacji. Będą informacje o FCR i manualna rezerwa odbudowy częstotliwości mFRR.

Analizę zaczniemy od wartości kosztów jakie PSE poniosły, aby rynkowo nabyć usługi systemowe dotyczące częstotliwości.

W listopadzie było to 💰316 mln zł – istotny wzrost miesiąc do miesiąca o około 38 mln zł, czyli 14%. Średnio dziennie było to 💰10,5 mln zł. Najwyższe koszty były poniesione 7 oraz 13 listopada, było to nawet ponad 18mln zł. Interesujące jest to, że koszty i ceny usług w górę nie były najwyższe 6.11.2024 kiedy to PSE ogłosiły 📍okres przywołania na rynku mocy.

Ceny usług systemowych mFRR z regulacją w dół w listopadzie 2024.

⚙️Już początek miesiąca zaczął się ciekawe, mieliśmy święto, dzień wolny, niskie zapotrzebowanie, więc ceny rezerw w dół były bardzo wysokie, odnotowaliśmy 👉rekord średniej ceny regulacji pierwotnej w dół – FCRd na poziomie 327 zł/MWh, cena regulacji wtórnej aFFRd była wysoka choć już nie rekordowa. Kolejno bardzo wysokie ceny rezerw w dół odnotowaliśmy w niedzielę 17 i 24 listopada, co wpisuje się w schemat, iż w niedzielę można najwięcej zarobić na oferowaniu rezerwy do redukcji produkcji energii elektrycznej, a dane z poszczególnych dni możecie zobaczyć poniżej na wykresie. Manualna rezerwa odbudowy częstotliwości mFRR miała najwyższą cenę 18 listopada.

Jeżeli chcemy przyjrzeć się dłuższej historii w kontekście cen usług systemowych w kierunku obniżenia produkcji energii to na poniższym wykresie są ceny poszczególnych usług pokazane jako średnia krocząca z 4-tygodni (28dni). 👉Od początku najniższe ceny są na rezerwie utrzymania częstotliwości FCRd (50-100 zł/MWh), pośrodku mimo drogiego początku plasuję się rezerwa odbudowy częstotliwości z aktywacją manualną mFFRd, a najwyżej wyceniana jest od kilku miesięcy aFFRd na poziomie około 150zł/MWh.

Na ogólny 📶wzrost kosztów w listopadzie przełożyły się po pierwsze📍 większe zapotrzebowanie na moce bilansujące ze strony PSE o około 8%, mianowicie rosły wolumeny aFFR jak mFRR, spadły jedynie wolumeny rezerwy zastępczej. Po drugie wzrosty cen były szerokie, obniżka wystąpiła tylko na mFFRg (o 2%), mocne wzrosty miesiąc do miesiąca zauważamy na  RRg +30%, mFRRd +30%, FCRg +12%, aFFRg +9%. Poniżej zestawienie cen od lipca, najdroższa już trzeci miesiąc z rządu jest rezerwa aFFR w górę. Więcej szczegółów odnośnie usług bilansujących znajdziesz tutaj -> https://naszrynekenergii.pl/podsumowanie-rynku-mocy-bilansujacych-w-polsce-lipiec-2024/

Tryb uzupełniający nabywania mocy bilansujących w mFRR.

💡Przechodząc na tryb uzupełniający pozyskiwania mocy bilansujących przez PSE warto odnotować, że względem października koszty wzrosły o prawie 10 mln zł do 43,5 mln zł. To dość spora zmiana bo w sierpniu, wrześniu i październiku było to stabilnie około 35 mln zł. Dzienne koszty rzadko przekraczają 2mln zł, a w listopadzie kilka takich dni było, z najwyższą wartością 1.11.2024 – 3,3 mln zł. 👉Warto odnotować też kilka rekordów, 6 listopada (okres przywołania na rynku mocy) w godzinie H18 cena FCR w górę wyniosłą rekordowe 1616zł/MWh, tego dnia dzienna cena FCRg w trybie uzupełniającym również była rekordowa. Największą zmianę kosztów możemy zauważyć na rezerwie aFRR – zarówno w górę jak i w dół. Manualna rezerwa odbudowy częstotliwości mFRR jest rzadko nabywana w trybie uzupełniającym. Na stronie PSE znajdziesz więcej informacji o aktualnych regulacjach https://pse.pl/

⚙️Analizując dalej szczegóły zauważymy, że ceny jednostkowe czterech z sześciu usług spadły. Najdroższe pozostają ceny jednostkowe rezerwy wtórnej z aktywacją automatyczną aFFR. Ceny w trybie uzupełniającym są od kilku miesięcy dość stabilne, choć na poziomie średnim widoczny jest spadek cen rezerw w dół oraz dość wyraźna przewaga cenowa rezerw w górę w listopadzie .

📶Wzrost kosztów w trybie uzupełniającym w listopadzie jest więc spowodowany głównie wyższym wolumenem nabycia tych mocy przez PSE. Wolumeny średnio wzrosły w każdym segmencie, najbardziej o 28 MW w aFRR i o 13MW w mFFRg. Już od początku rynku to właśnie aFRRg ma największy wolumen w trybie uzupełniającym, a od października na drugim miejscu plasuję się mFFRg. 

Jakie Waszym zdaniem zmiany przyniesie nam grudzień? Z jednej strony jest już kilka drogich dni na RDN, z drugiej nadchodzi wyższa wietrzność i niskie zapotrzebowanie w święta.