MARI – europejska platforma rezerwy mFRR

Wstęp do platformy MARI dla rezerwy mFRR.

Hej, tu Łukasz Lewicki, twórca bloga NaszRynekEnergii i doradca energetyczny, w tym wpisie będę chciał Tobie przybliżyć platformę MARI do aktywacji rezerw mFRR czyli rezerwy odbudowy częstotliwości z aktywacją manualną. W ostatnich artykułach omawiałem tematy rynku bilansującego: bardzo szybkie rezerwy odbudowy częstotliwości aFRR i rewolucyjne platformy PICASSO i ALPACA.

Dziś jednak chcę Ci opowiedzieć o kolejnym elemencie tego systemu. O usłudze, która nie jest tak „sexy”, ale która w rzeczywistości stanowi fundament bezpieczeństwa systemu i, co ważniejsze, właśnie eksplodowała pod względem płynności i wolumenu, generując gigantyczne pieniądze dla swoich uczestników.

Mówię o mFRR (Manualnej Rezerwie Odbudowy Częstotliwości) i paneuropejskiej platformie – MARI (Manually Activated Reserves Initiative).

Jeśli aFRR to szybka rezerwa reagująca w 5 minut, to mFRR to taka „straż pożarna”, którą dyspozytor wzywa manualnie, gdy problem jest naprawdę duży i wymaga stabilnej interwencji w ciągu 12,5 minuty, żeby zastąpić aFRR lub wspomóc system w dalszym zbilansowaniu. To właśnie ta platforma – MARI – wygenerowała od stycznia do września 2025 roku aż 82 miliony euro tzw. „nadwyżki ekonomicznej” (economic surplus) dla krajów członkowskich. A wolumen aktywowanej na niej energii wzrósł wielokrotnie w stosunku do poprzednich lat.

W tym artykule dogłębnie przeanalizujemy, czym jest MARI, jak działa jej algorytm, kto i dlaczego na niej zarabia, i jak Twoja firma w Polsce może wziąć udział w podziale tego „tortu”. Dla Ciebie, jako właściciela magazynu energii, elastycznej elektrowni, te liczby oznaczają jedno: otwarcie się jednego z największych i najbardziej dostępnych rynków na Twoją elastyczność.

Czym jest mFRR? To taka „Straż Pożarna” systemu 50 Hz.

Zanim zanurkujemy w platformę MARI, musimy zrozumieć, czym handlujemy, czyli produktem mFRR (Manual Frequency Restoration Reserve).

Jak wiesz z moich poprzednich analiz, w Europie mamy kaskadę rezerw mocy, która utrzymuje częstotliwość 50 Hz:

1. FCR (Rezerwa Pierwotna): Działa automatycznie, lokalnie, w 30 sekund. Zatrzymuje pożar.
2. aFRR (Rezerwa Wtórna): Działa automatycznie, centralnie, w 5 minut. Gasi pożar i przywraca 50 Hz.
3. mFRR (Rezerwa Trójna): Działa manualnie na polecenie operatora, w 12,5 minuty.
4. RR (Rezerwa Zastępcza): Działa manualnie na polecenie operatora w ciągu 15-30 minut i pracuje dłużej.

Rola mFRR jest kluczowa:

• Radzi sobie z dużymi problemami: Jest wzywana, gdy nagle z systemu „wypadnie” cała duża elektrownia i rezerwy automatyczne (aFRR) nie dają rady.
• Odbudowuje gotowość: Przejmuje zadania od rezerw aFRR, pozwalając im się „odbudować” i być gotowym na kolejną awarię.
• Zarządza przewidywalnymi odchyleniami: Jest idealna do zarządzania np. gwałtownymi zmianami produkcji OZE (np. koniec produkcji PV wieczorem).

Zgodnie z polskimi Warunkami Dotyczącymi Bilansowania (WDB), usługa mFRR to gotowość do aktywacji na polecenie PSE, z czasem dostarczenia pełnej mocy wynoszącym 12,5 minuty (zastąpiło to stare, krajowe 15 minut i jest dostosowaniem do wymogów UE). I właśnie ta „manualna”, strategiczna rezerwa była przez lata towarem czysto lokalnym. Na poniższym wykresie widać na szaro właśnie 12.5 minuty jako czas do pełnej aktywacji mocy.

Od narodowych systemów do europejskiej platformy MARI.

Przez wiele lat każdy krajowy operator (TSO), jak polskie PSE, musiał „na własnym podwórku” kontraktować 100% potrzebnej rezerwy mFRR. Prowadziło to do nieefektywności. Scenariusz „Przed-MARI”:

Jest godzina 14:00. W Polsce psuje się duży blok węglowy. PSE gorączkowo szuka rezerw mFRR. Musi aktywować „w górę” bardzo drogi, stary blok na węgiel kamienny, płacąc mu np. 2000 zł/MWh. W tym samym czasie w Niemczech wieje tak mocno, że niemiecki operator płaci (np. -10 zł/MWh) farmom wiatrowym, żeby przestały produkować (aktywacja „w dół”).

Efekt: Cała Europa traci. Polska płaci krocie za drogą energię, a Niemcy płacą za marnowanie czystej, taniej energii.

Unia Europejska poprzez ENTSOE, widząc te marnotrawione miliony, zdecydowała się to zmienić. Idea była prosta: stwórzmy jedną, wspólną, europejską platformę dla rezerw mFRR, aby operator z Polski mógł kupić najtańszą dostępną rezerwę, nawet jeśli fizycznie znajduje się ona w Szwecji czy Francji. Tak narodziła się inicjatywa MARI.

To nie jest nowy projekt, platforma MARI została powołana już w 2017 roku, aby stworzyć fundamenty pod europejski rynek mFRR. To dojrzały, przemyślany projekt, do którego dołączyło już 29 operatorów TSO (Operatorów Sieci Przesyłowych) z 26 krajów.

Jej wdrażanie to proces wieloetapowy:

• Lipiec 2022: Start testów (dry-run) z czeskim operatorem ČEPS.
• Wrzesień 2022: Techniczny „Go-Live” platformy.
• Październik 2022: Dołączenie ČEPS (Czechy) i operatorów niemieckich (Niemcy).
• Czerwiec 2023: Dołączenie APG (Austria).
• Październik 2024: Dołączenie operatorów bałtyckich (AST, Elering, Litgrid).
• Listopad 2024: Dołączenie REN (Portugalia).
• Grudzień 2024: Dołączenie Red Eléctrica (Hiszpania) i SEPS (Słowacja).
• Maj 2025: Dołączenie Elia (Belgia).

Kolejni operatorzy, jak TenneT NL (Holandia), mają dołączyć przed końcem 2025. Polska (PSE) również jest na tej mapie drogowej. Prawdopodobnie PSE dołączy do europejskiej platformy mFRR MARI pod koniec 2026 roku. Wchodzimy więc do działającego, płynnego i sprawdzonego paneuropejskiego rynku.

Jak w praktyce działa MARI?

Z perspektywy obserwatora lub kierownika zakładu, musisz zrozumieć, że MARI to po prostu inteligentna platofrma. Jej celem jest zminimalizowanie kosztów bilansowania dla całej Europy. Działa w oparciu o genialny w swojej prostocie, 7-etapowy proces: Zobaczmy to przykładzie teoretycznym gdyby PSE już dołączyło do MARI i jesteśmy w 2027 roku w naszej wyobraźni.

1. DUB (BSP) składa ofertę do PSE. Dostawca Usług Bilansujących (BSP) – składa do PSE ofertę na Rynek Energii Bilansującej w trybie podstawowym dzień wcześniej. Np.: „Jestem gotów aktywować 20 MW mojego bloku gazowego 'w górę’ za 500 zł/MWh w godzinie H19”.
2. PSE przekazuje ofertę do MARI. PSE zbiera wszystkie polskie oferty i „wrzuca” je do jednego, wspólnego, europejskiego „worka” na platformie MARI.
3. Operatorzy zgłaszają zapotrzebowanie. W tym samym czasie PSE i inni operatorzy zgłaszają do MARI swoje zapotrzebowanie („Brakuje mi 100 MW mocy mFRR w H22”) oraz dostępne zdolności przesyłowe na granicach.
4. Optymalizacja (Mózg MARI). Algorytm MARI wykonuje kluczowe zadanie:
   • Tworzy jedną, ogólnoeuropejską listę ofert od najtańszej do najdroższej (tzw. Common Merit Order List – CMOL).
   • Optymalizuje zakupy, aby pokryć łączne zapotrzebowanie wszystkich operatorów, wybierając najtańsze dostępne oferty z całej Europy, uwzględniając przy tym ograniczenia sieciowe (zdolności przesyłowe).
5. Komunikacja wyników. Algorytm informuje operatorów o wynikach. Mówi do PSE: „Twoje zapotrzebowanie 100 MW zostało pokryte. 70 MW kupiłem od Twoich polskich dostawców, a 30 MW importujesz z Niemiec, bo ich dostawca był tańszy niż Twój kolejny na liście”.
6. Rozliczenie (Settlement). Operatorzy rozliczają się finansowo za tę transgraniczną wymianę.
7. Harmonogramy fizyczne. Planowany jest fizyczny przepływ energii przez granice, aby zrealizować kontrakt.

Efekt? Zamiast aktywować drogą elektrownię w Polsce, system „zasysa” tańszą moc od sąsiada. Proste, genialne i generujące potężne oszczędności.

Kluczowe tryby aktywacji mFRR na MARI: SA vs. DA.

Algorytm MARI działa w dwóch fundamentalnie różnych trybach aktywacji.

1. Aktywacja Planowa (Scheduled Activation – SA)

To jest standardowy i główny tryb pracy platformy.

• Jak działa: Aktywacja odbywa się w stałych, 15-minutowych interwałach (kwadransach).
• Optymalizacja: Algorytm zbiera wszystkie zapotrzebowania i wszystkie oferty na dany kwadrans i optymalizuje je RAZEM w jednym „oknie”.
• Ceny: Efekt jest taki, że dla danego 15-minutowego bloku i danego obszaru (bez ograniczeń sieciowych) ustalana jest jedna, wspólna cena krańcowa (uniform price). Jeśli Twoja oferta cenowa była niższa lub równa tej cenie – zostajesz aktywowany i otrzymujesz zapłatę. To klasyczny, przewidywalny mechanizm rynkowy.

2. Aktywacja Bezpośrednia (Direct Activation – DA)

To jest awaryjny tryb pracy, używany w nagłych przypadkach.

• Jak działa: Może być wyzwolona w dowolnym momencie (nie czeka na kolejny kwadrans), jeśli operator ma nagły i pilny problem (np. awaria bloku). Taka aktywacja trwa od momentu wyzwolenia do końca następnego kwadransa.
• Optymalizacja: Ponieważ to sytuacja awaryjna, algorytm optymalizuje tylko to jedno, konkretne żądanie (nie czeka na innych).
• Ceny: W rezultacie, cena za aktywację DA może być zupełnie inna (i zazwyczaj wyższa) niż cena w trybie SA. Co więcej, dwie aktywacje DA wyzwolone blisko siebie mogą mieć zupełnie różne ceny. To jest „wezwanie prywatnego pogotowia”, które z definicji jest droższe i rozliczane indywidualnie.

Dla Ciebie jako dostawcy oznacza to, że rynek płaci ekstra za „gaszenie pożarów” w trybie natychmiastowym.

Wzrost wolumenów mFRR na MARI i duże nadwyżki ekonomiczne.

Eksplozja wolumenu aktywacji mFRR.

Przejdźmy do najważniejszej części – pieniędzy i skali. Dane ENTSOE z okresu do września 2025 roku są porażające i napawają optymizmem. Przed dołączeniem kluczowych graczy, platforma MARI była w fazie testów. Prawdziwy ruch zaczęł się na przełomie 2024 i 2025 roku.

• Aktywacje „w górę” (mFRR UP) – dostarczanie mocy:
  • Do września 2024: Wolumen był niski, ok. 2 GWh miesięcznie.
  • Po dołączeniu Krajów Bałtyckich (10/2024): Wolumen wzrósł 20-krotnie do 40 GWh.
  • Po dołączeniu Hiszpanii i Portugalii (11-12/2024): Wolumen wzrósł kolejne 12-krotnie, osiągając poziom 500 GWh miesięcznie!
• Aktywacje „w dół” (mFRR DOWN) – redukcja mocy:
  • Do września 2024: Wolumen śladowy, ok. 1 GWh miesięcznie.
  • Po dołączeniu Krajów Bałtyckich: Wolumen wzrósł 50-krotnie do 50 GWh.
  • Po dołączeniu Hiszpanii i Portugalii: Wolumen wzrósł kolejne 20-krotnie, osiągając poziom 1000 GWh (1 TWh) miesięcznie!

Te liczby to dowód na to, że rynek eksplodował. Płynność jest gigantyczna. A wzrost aktywacji „w dół” do 1 TWh miesięcznie to niewyobrażalna szansa dla magazynów energii i nowoczesnych źródeł OZE, które mogą teraz zarabiać potężne pieniądze na redukcji produkcji energii.

Czym jest „Economic Surplus” i czy 82 mln € to dużo?

MARI wygenerowała 82 miliony euro „nadwyżki ekonomicznej” (Economic Surplus) od stycznia do września 2025 roku.

Co to jest „Economic Surplus”? Mówiąc najprościej, jest to realna, policzalna oszczędność dla całej Europy. Jest to różnica między tym, ile poszczególni operatorzy musieliby zapłacić, bilansując się „po staremu” (drogimi, krajowymi rezerwami), a ile faktycznie płacą, kupując najtańszą dostępną moc mFRR z całej Europy na platformie MARI.

To 82 miliony euro realnych oszczędności, które operatorzy mogą przeznaczyć na inne inwestycje (lub co powinno przełożyć się na niższe taryfy). Co ciekawe, największym beneficjentem była Estonia (31 mln €), która stała się gigantycznym eksporterem taniej elastyczności.

Ale jest też druga, jeszcze ważniejsza liczba: 3,750 miliarda euro. Tyle wynosi „economic surplus”, jeśli uwzględni się koszt niezaspokojonego popytu (unsatisfied demand). To jest najważniejsza liczba w całej opowieści. Oznacza ona, że bez MARI, systemy w Europie byłyby w gorszym stanie (miałyby duże braki mocy), że koszt uniknięcia blackoutu byłby teoretycznie liczony w miliardach. MARI nie tylko optymalizuje koszty – ona realnie ratuje stabilność europejskiej sieci.

A co z cenamim FRR na MARI?

Rynek jest bardzo zdrowy. Ceny są „umiarkowane”, co świadczy o dużej konkurencji. Ale zdarzają się „incydenty cenowe” – do tej pory 18 razy cena mFRR przekroczyła 7,500 €/MWh. Dla elastycznych graczy to „wisienka na torcie” – możliwość zarobienia na jednej aktywacji tyle, ile normalnie przez miesiąc. Na poniższym wykresie zdecydowanie widać, że większość cen za aktywację mFRR w górę jest w przedziale 0-1000 Euro/MWh, natomiast większość cen za aktywację w dół jest w przedziale -500 do +500 Euro/MWh.

Kto może zarabiać dzięki inicjatywie MARI?

Polska wchodzi do dojrzałego, gigantycznego rynku o płynności 1500 GWh miesięcznie, który generuje dziesiątki milionów euro oszczędności. Kto ma największą szansę, by wziąć udział w podziale tego „tortu”?

• 1. Zakłady Przemysłowe (DSR – Demand Side Response)
• 2. Magazyny Energii (BESS)
• 3. Wytwórcy OZE (Farmy Wiatrowe i Fotowoltaiczne)
• 4. Elektrownie Konwencjonalne (Węgiel, Gaz, Biomasa, CHP)
• 5. Spółki Obrotu i Agregatorzy (DUB)

Podsumowanie – inicjatywa dla rezerwy mFRR – MARI

Platforma MARI będzie się dalej dynamicznie rozwijać. W 2026 roku dołączą kolejni operatorzy, a wolumeny i „economic surplus” będą nadal rosły. Takie są prognozy, Polska też powinna dołączyć w 2026 roku, choć raczej w Q3 lub Q4. Szwecja i Norwegia będą jeszcze później – prawdopodobnie dopiero w 2027 roku. Dla Polski wejście do MARI to będzie pełna integracja z rynkiem europejskim. Wnioski dla Ciebie:

1. Rynek mFRR Eksplodował: Wolumeny aktywacji wzrosły tysiąckrotnie, płynność jest gigantyczna (1500 GWh/msc).
2. To się Opłaca: Rynek generuje łącznie dziesiątki milionów euro realnych oszczędności dla krajów które uczestniczą w tej inicjatywie (82 mln€) i chroni system przed blackoutem (wartość 3,75 mld €). Korzyści są oczywiście rozmieszczone nierównomiernie.
3. Jest Dostępny: Wymóg 12,5 minuty czyni mFRR idealnym rynkiem dla OZE, BESS, czy elektrowni gazowych, które nie zawsze są w stanie reagować tak szybko, jak wymagają tego rezerwy aFRR czy tym bardziej FCR.
4. Zmienia Kary w Zyski: Dla OZE, MARI to mechanizm, by zarabiać na redukcji mocy („mFRR DOWN”), zamiast być wyłączanym za karę.
5. To Rynek dla Magazynów: To gigantyczna szansa na zarabianie na ładowaniu się tanią energią (mFRR DOWN) lub do wykorzystywania dni z niską generacją OZE i zyskiwanie na wystrzałach cenowych (mFRR UP).

Pytanie brzmi: Czy w to iść? Jakiego DUBa wybrać? Co jest ważne w umowie zarządzania aktywem? Jak szybko mój Agregator przeprowadzi prekwalifikację moich zasobów, abyśmy mogli zacząć zarabiać na usługach systemowych? Napisz do mnie lub zadzwoń aby porozmawiać na ten temat z doświadczonym ekspertem rynku energii, z pozdrowieniami, Łukasz Lewicki.