Market Coupling na Rynku Energii TGE: W kierunku Zintegrowanej Europy Energetycznej
Kiedy myślimy o energii elektrycznej, często widzimy ją jako coś lokalnego. Prąd z naszej elektrowni, przesłany przez naszą sieć, do naszego gniazdka. Ale rzeczywistość, zwłaszcza w Europie, jest o wiele bardziej złożona i fascynująca. Od kilku lat jesteśmy świadkami prawdziwej rewolucji na rynku energetycznym, a klucz do zrozumienia tej zmiany leży w dwóch prostych słowach: „łącznie rynków” – czyli Market Coupling na Rynku Energii TGE.
To nic innego, jak proces łączenia rynków energii. Brzmi nudno? A wcale nie, bo to właśnie ten proces sprawia, że prąd, który płynie w Twojej firmie, może być jednocześnie tańszy, a system energetyczny – bardziej stabilny. Market coupling ma za zadanie zredukować różnice cenowe między krajami i optymalnie wykorzystać transgraniczne zdolności przesyłowe. W ten sposób handel energią dostosowuje się do fizycznych realiów – prąd po prostu płynie tam, gdzie jest potrzebny, nie zważając na granice. W tym artykule zanurzymy się w ten temat, by zrozumieć, czym jest market coupling, jak ewoluował, jakie mechanizmy go wspierają i co najważniejsze, jakie korzyści przynosi to polskim przedsiębiorcom. Zobaczcie jak wyglądają ceny SPOT w Europie, nie są identyczne, ale zbiegają się do siebie w sąsiednich krajach.
Market coupling na rynku energii– co to właściwie jest?
Wyobraź sobie, że w jednym regionie prąd jest bardzo tani, bo słońce świeci jak szalone, a elektrownie wiatrowe pracują na pełnych obrotach. W tym samym czasie, w sąsiednim kraju, ceny energii szybują w górę z powodu braku wiatru i pochmurnego nieba. Dawniej, bez market coupling, handel między tymi regionami byłby skomplikowany i mało efektywny. Firmy musiałyby oddzielnie handlować energią i oddzielnie alokować transgraniczne zdolności przesyłowe.
Market coupling to fundamentalna zmiana, która łączy te dwa procesy w jeden zintegrowany rynek poprzez tzw. aukcje typu implicit. Zamiast dwóch oddzielnych transakcji, masz jedną, która jednocześnie ustala cenę i przydziela przepustowość sieci. Jest to podejście niezwykle efektywne, ponieważ prąd jest sprzedawany tam, gdzie popyt jest największy, a jednocześnie wykorzystuje się optymalnie dostępną infrastrukturę, redukując cenowe różnice między regionami. W ten sposób, kiedy w Niemczech ceny spadają, polskie firmy mogą skorzystać z tańszego prądu, nawet jeśli fizycznie przepływ nastąpi przez sieć czeską czy słowacką. Poniżej są udostępnione moce przesyłowe, które TGE publikuje codziennie około godziny 10:00 tutaj – > https://tge.pl/energia-elektryczna-mc-dostepne-zdolnosci-przesylowe są tam wartości możliwego importu do Polski i eksportu z Polski
Dzięki temu podejściu, systemy takie jak Price Coupling of Regions (PCR), Flow-Based Market Coupling (FBMC) i Cross-Border Intraday (XBID), funkcjonują na różnych rynkach, w tym na rynkach dnia następnego (Day-Ahead) i rynkach dnia bieżącego (Intraday). Celem jest stworzenie spójnego europejskiego rynku energii elektrycznej, a w konsekwencji – zmniejszenie różnic cenowych między regionami.
Historia integracji europejskiego rynku energii
Proces market coupling nie wydarzył się z dnia na dzień. To wynik wieloletnich, skoordynowanych działań, które rozpoczęły się już w 2006 roku.
- Początki w 2006 roku: Belgia, Francja i Holandia jako pierwsze połączyły swoje rynki dnia następnego, chcąc zoptymalizować wykorzystanie transgranicznych zdolności przesyłowych i zwiększyć płynność.
- Rozwój Trójstronnego Połączenia (TLC): W 2010 roku dołączyły Niemcy i Luksemburg, co umożliwiło połączenie rynków w Europie Zachodniej (CWE).
- Południowa Europa: W 2007 roku Portugalia i Hiszpania połączyły swoje rynki, tworząc zintegrowany rynek MIBEL ze wspólną giełdą OMIE.
- Integracja Skandynawii: Skandynawia została połączona z rynkiem zachodnioeuropejskim za pomocą podwodnych przewodów. Już w 2007 roku prąd płynął między Niemcami a Danią, a od 2011 roku między Holandią a Norwegią. W 2012 roku połączenie między Polską a Szwecją (SwePol Link) stało się w pełni operacyjnym połączeniem transgranicznym.
- Wielki krok w 2014 roku: Dzięki systemowi Price Coupling of Regions (PCR), uruchomiono ogólnoeuropejski system market coupling, który objął łącznie 15 krajów, w tym Polskę, państwa bałtyckie oraz Wielką Brytanię.
- Multi Regional Coupling (MRC): Kolejne połączenia, w tym Włoch z Francją, Austrią i Słowenią, doprowadziły do powstania obszaru MRC, który obecnie obejmuje 19 krajów i pokrywa około 85% europejskiego zużycia energii elektrycznej.
Unia Europejska konsekwentnie dąży do rozszerzenia MRC, aby stworzyć w pełni ogólnoeuropejski wewnętrzny rynek energii, co ma na celu jeszcze skuteczniejszy handel energią. Zobacz moją stronę główną, ofertę i blog
PCR – początki market coupling na rynku energii TGE
Kluczowym projektem w tym procesie był Price Coupling of Regions (PCR). Został on opracowany przez siedem europejskich giełd energii w celu stworzenia wspólnego systemu ustalania cen. Jego główny cel to efektywne wyznaczanie cen i optymalne wykorzystanie transgranicznych mocy przesyłowych.
PCR opiera się na trzech filarach:
- Jednolity algorytm: Ceny są obliczane za pomocą algorytmu EUPHEMIA, który zwiększa transparentność i zapewnia ład na rynku dnia następnego.
- Lokalne zarządzanie danymi: Dane są zarządzane lokalnie, co zapewnia niezawodne i elastyczne działanie systemu.
- Indywidualna odpowiedzialność giełd: Każda giełda jest odpowiedzialna za swój obszar, a system PCR-Matcher i Usługa Brokerska obliczają różne ceny rynkowe.
Towarowa Giełda Energii S.A. (TGE) jest współwłaścicielem projektu PCR od 2015 roku i aktywnie w nim uczestniczy, co pokazuje zaangażowanie Polski w integrację europejskiego rynku. Obecnie mechanizm PCR jest wykorzystywany w 26 krajach, co świadczy o jego skali i znaczeniu. Cena energii jest ustalana jako przecięcie krzywej podaży i popytu. Jeżeli rynku nie są połączone to wygląda to jak na pierwszym obrazku poniżej. Natomiast gdy rynku są połączone i energia może przepływać od tańszego do droższego rynku to krzywa podaży i popytu odpowiednio się przesuwa. Dzięki temu ceny się trochę wyrównują i rynek jest bardziej efektywny. Jeden kraj może drożej wyprodukować więcej energii, a drugi taniej ją użyć.
Market coupling TGE w praktyce: kluczowa rola NEMO
Aby ten cały system działał, potrzebne są precyzyjne mechanizmy i wyspecjalizowane podmioty. Połączenie rynków realizowane jest przez odpowiednie giełdy, które rozliczają podaż i popyt za pomocą algorytmu przyjętego przez wszystkich uczestników. Kluczową rolę odgrywają tu Nominated Electricity Market Operators (NEMO). Zgodnie z rozporządzeniem Komisji Europejskiej, każdy kraj UE uczestniczący w market coupling musi wyznaczyć jednego lub więcej NEMO na każdy obszar ofertowy. W Polsce tę rolę pełnią Towarowa Giełda Energii S.A. (TGE), EXPEX SPOT SE oraz Nord Pool Spot AS. NEMO zajmują więc niezwykle ważną pozycję, zapewniając ciągłą wymianę informacji i płynność działania rynku. Co miesiąc przygotowuję dla Was obszerny raport na temat cen energii w Polsce i w Europie, analizę i dane z maja znajdziesz tutaj – ceny-energii-na-tge-w-lipcu-2025/ Ceny energii można sprawdzić na stronie Giełdy – https://tge.pl/
Zadania NEMO są szerokie:
- Przyjmowanie zleceń: Odpowiadają za zbieranie ofert kupna i sprzedaży energii.
- Dopasowanie zleceń: Dopasowują zlecenia zgodnie z wynikami jednolitego rynku dnia następnego (Day-Ahead) i rynku dnia bieżącego (Intraday).
- Publikacja cen: Są zobowiązani do publikowania cen energii.
- Rozliczanie kontraktów: Odpowiadają za rozliczanie transakcji na wspólnie uzgodnionych zasadach.
- Rozwój algorytmów: Rozwijają i utrzymują algorytmy oraz systemy dla ujednoliconego rynku.
- Współpraca: Współpracują z operatorami systemów przesyłowych (OSP) i organami regulacyjnymi, aby umożliwić sprawne funkcjonowanie unijnego rynku wewnętrznego energii.
Jednolity rynek dnia następnego i bieżącego (SDAC i SIDC)
Single Day-Ahead Coupling (SDAC) to jedna z najważniejszych inicjatyw w ramach market coupling. Jej celem jest alokowanie ograniczonych transgranicznych zdolności przesyłowych w najbardziej efektywny sposób. Proces ten łączy hurtowe rynki energii elektrycznej z różnych regionów za pomocą wspólnego algorytmu, uwzględniając transgraniczne ograniczenia. To wszystko po to, aby stworzyć jednolity ogólnoeuropejski międzystrefowy rynek dnia następnego.
Zintegrowany rynek dnia następnego, poprzez zwiększenie efektywności, sprzyja konkurencji i płynności, co prowadzi do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów wytwórczych w całej Europie. To kluczowy element na drodze do spójnego i stabilnego europejskiego rynku energii.
Warto zwrócić uwagę na aktualne wydarzenia: Komitet Sterujący Market Coupling (MCSC) ogłosił przesunięcie terminu uruchomienia 15-minutowego podstawowego okresu handlowego (MTU) na rynku SDAC. Zamiast 11 czerwca, nowy termin to 30 września 2025 roku, a pierwszy dzień obrotu z nowym MTU nastąpi 1 października 2025 roku. Przesunięcie to, choć nie jest technicznie uzasadnione, było konieczne z powodu względów organizacyjnych w niektórych podmiotach. Poniżej na mapie widać kiedy poszczególne kraje dołączały do systemu SDAC i SIDC.
Korzyści dla polskich przedsiębiorców z market coupling na rynku energii TGE
Przechodzimy do sedna sprawy – co z tego wszystkiego mają polskie firmy? Wykorzystanie przez Giełdy i spółki obrotu mechanizmów market coupling może przynieść wymierne korzyści w postaci optymalizacji kosztów energii. Poniżej na mapie widać wymianę energii z Polski w 2023 roku. Najwięcej energii importowaliśmy z Niemiec i Szwecji.
- Stabilniejsze i przewidywalne ceny: Zintegrowany rynek europejski to większa konkurencja i efektywniejsze wykorzystanie zasobów, co przekłada się na bardziej stabilne i przewidywalne ceny energii.
- Dostęp do szerszego rynku: Firmy mają dostęp do szerszego rynku, co daje im większe możliwości zakupu energii po konkurencyjnych cenach oraz sprzedaży nadwyżek produkcyjnych.
- Optymalizacja kosztów: Optymalne wykorzystanie transgranicznych zdolności przesyłowych pozwala na import tańszej energii z obszarów o nadprodukcji, co bezpośrednio wpływa na obniżenie ogólnych kosztów zakupu.
- Zabezpieczenie przed wahaniami: Przedsiębiorcy mogą korzystać z instrumentów terminowych, aby zabezpieczyć się przed wahaniami cen, co jest kluczowe w zarządzaniu ryzykiem w dynamicznym środowisku energetycznym.
Podsumowanie łączenia rynków energii jako market coupling
Market coupling to ważny krok w rozwoju na europejskim rynku energii, która dąży do pełnej integracji i optymalizacji. Od skromnych początków, przez rozwój systemu PCR, aż po ambitne plany jednolitego rynku dnia następnego (SDAC), Europa konsekwentnie buduje spójny i efektywny system energetyczny. Ta integracja przynosi korzyści wszystkim uczestnikom rynku, w tym polskim przedsiębiorcom, poprzez zwiększoną płynność, transparentność i stabilizację cen.
Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja firma może obniżyć rachunki za energię, zapraszam Cię do kontaktu. Wykonam dla Ciebie szczegółową analizę i wspólnie opracujemy strategię działań, która przyniesie realne oszczędności. Pozdrawiam serdecznie – Łukasz Lewicki – Makler TGE. Sprawdź moją ofertę optymalizacji kosztów energii – kompleksowe-doradztwo-energetyczne-dla-firm/