PICASSO aFRR – europejska platforma energii bilansującej

Wstęp do omówienia platformy PICASSO aFRR.

Hej, nazywam się Łukasz Lewicki. Od lat zarządzam portfelami energetycznymi, analizuję rynek energii elektrycznej i doradzam firmom jak obniżać koszty energii. Teraz przybliżę Tobie temat platformy PICASSO i aFRR. W moich artykułach o rynku bilansującym rozkładaliśmy na czynniki pierwsze rynek mocy bilansujących oraz usługi systemowe: FCR, aFRR i mFRR. Pisałem też o platformie ALPACA, która zrewolucjonizowała rynek mocy bilansujących, czyli płacenia za samą gotowość do pomocy, choć na razie tylko w 3 krajach.

Dziś zajmiemy się drugim, bliźniaczym filarem tej rewolucji. Systemem, który jest prawdziwym, bijącym w czasie rzeczywistym sercem i mózgiem operacyjnym europejskiej sieci. Porozmawiamy o platformie PICASSO. Jeśli ALPACA jest rynkiem, na którym TSO wynajmuje zasób do bycia w gotowości, to PICASSO jest systemem, który decyduje, kiedy i który zasób ma faktycznie wybrany do pracy.

PICASSO to europejska platforma energii bilansującej. To tu, co 4 sekundy, zapadają decyzje, kto w Europie ma dostarczyć brakującą moc, a kto ma „wchłonąć” jej nadwyżkę lub ograniczyć produkcję energii elektrycznej w danej chwili. I to tutaj generuje się drugi, kluczowy strumień przychodów dla właścicieli elastycznych aktywów – przychód za aktywację energii bilansującej.

To nie jest teoria, tylko opis systemu, do którego Polska dołączyła w lipcu 2025 roku, co całkowicie zmieniło zasady gry dla spółek obrotu, wytwórców OZE i, przede wszystkim, dla inwestorów w magazyny energii. Zapraszam do analizy – czym jest PICASSO, jak działa jego algorytm i jak Twoja firma może na tym zarobić.

Dlaczego Europa potrzebowała PICASSO do zrządzania aFRR?

Aby zrozumieć, dlaczego PICASSO jest rewolucją, musimy cofnąć się o dekadę. Wyobraź sobie Europę jako zbiór połączonych ze sobą „wanien” (systemów krajowych), gdzie poziom wody (częstotliwość 50 Hz) musi być idealnie równy. Przez lata każdy operator (TSO), jak polskie PSE czy niemieckie TenneT, dbał tylko o własną wannę.

• Problem: Jeśli w Polsce nagle wypadł duży blok elektrowni (ubytek wody), PSE musiało samo aktywować tylko swoje, krajowe rezerwy aFRR, aby uzupełnić ubytek.
• Efekt: Było to absurdalnie nieefektywne. W tym samym momencie w Niemczech mogła wiać potężna wichura, generując gigantyczną nadwyżkę mocy (nadmiar wody), którą niemiecki operator musiał kosztownie redukować.
• Wniosek: Polska płaciła krocie za aktywację swoich drogich rezerw, a Niemcy płacili krocie za wyłączenie swoich tanich wiatraków. Zamiast po prostu „przelewać” nadwyżkę z Niemiec do Polski, co ustabilizowałoby obie „wanny” niemal za darmo.

Ta „wyspowa” mentalność generowała miliardowe koszty w skali kontynentu. Była nieefektywnością w dobie połączonej sieci i rosnącej produkcji z OZE i rosnącego popytu, który zmienia się dynamicznie.

Od IGCC do PICASSO

Pierwszą jaskółką zmiany były regionalne inicjatywy, takie jak IGCC (International Grid Control Cooperation), która powstała już w 2008 roku i skupiała głównie operatorów z Europy Zachodniej (Niemcy, Holandia, Dania, Szwajcaria, Czechy). IGCC była de facto „PICASSO w wersji beta”. Udowodniła, że transgraniczne, automatyczne kompensowanie niezbilansowań (tzw. imbalance netting) działa i przynosi gigantyczne oszczędności.

Jednak prawdziwa rewolucja wymagała wspólnych ram prawnych. Były nimi unijne Wytyczne dotyczące bilansowania energii elektrycznej (EBGL), które weszły w życie w 2017 roku. Nakazały one wszystkim operatorom w ENTSO-E stworzenie jednej, wspólnej, ogólnoeuropejskiej platformy do wymiany energii bilansującej z rezerw aFRR. Kolejną ciekawą platformą tego typu jest MARI do wymiany transgranicznej rezerwy mFRR – więcej w tym linku.

Tak narodził się projekt PICASSO: Platform for the International Coordination of Automated frequency restoration and Stable System Operation.

Oficjalny start nastąpił w czerwcu 2022 roku, czeski CEPS dołączył już 1.06.2022, natomiast APG, i niemieckie 50Hertz, TenneT, Amprion i TransnetBW dołączyli 22 czerwca 2022 roku, a Hiszpania dołączyła w czerwcu 2025 roku, więc miesiąc wcześniej niż my. Polska (PSE) dołączyła do niej trzy lata później, w lipcu 2025 roku, co stanowiło kolejny etap II etapu reformy polskiego Rynku Bilansującego (opisanej w WDB). Aktualnie jeszcze kilka krajów jest nadal w procesie dołączania, Węgry i Chorwacja mają dołączyć w 2026 roku, a poniższa tabela pokazuję cały harmonogram dołączeń.

Czym dokładnie jest PICASSO i jak działa jego algorytm?

PICASSO to paneuropejska platforma energii bilansującej aFRR. To rynek czasu rzeczywistego, na którym operatorzy systemów (TSO) kupują i sprzedają energię potrzebną do zbilansowania sieci tu i teraz. Pamiętajmy o fundamentalnej różnicy:

• ALPACA (Rynek Mocy Bilansującej) = Płaci Ci stałą stawkę [zł/MW/godz.] za samą gotowość do reakcji. To Twój stały przychód.
• PICASSO (Rynek Energii) = Płaci Ci zmienną cenę [zł/MWh] za faktyczną aktywację i dostarczenie więcej lub mniej energii lub pobranie jej do magazynu. To Twój zmienny bonus za energię bilansującą.

Algorytm AOF (Activation Optimisation Function)

Sercem PICASSO jest niezwykle złożony algorytm optymalizacyjny, znany jako AOF (Activation Optimisation Function). Cel algorytmu AOF jest jeden: pokryć łączne zapotrzebowanie na bilansowanie całej Europy przy minimalnym możliwym koszcie, z uwzględnieniem ograniczeń sieciowych. Jak to działa w praktyce?

1. Cykl 4-sekundowy: Co 4 sekundy (!) każdy operator aktywny w systemie w Europie (w tym PSE) wysyła do PICASSO swój aktualny „problem” – czyli swoje zapotrzebowanie na bilansowanie (tzw. sygnał ACE, Area Control Error). PSE mówi np.: „Brakuje mi 40 MW” (potrzeba aktywacji „w górę”). W tym samym czasie niemiecki operator mówi: „Mam nadwyżkę 150 MW” (potrzeba aktywacji „w dół”).
2. Agregacja ofert: Równocześnie do platformy spływają wszystkie dostępne oferty na energię bilansującą aFRR od DUB (Balancing Service Provider) z całej Europy, którzy wygrali wcześniej aukcje na gotowość (na platformie ALPACA lub u siebie lokalnie w kraju). Np. polska elektrownia węglowa ma ofertę np. „Wyprodukuję więcej energii po 140 EUR/MWh”, a niemiecki wiatrak „za 2 EUR/MWh, może się wyłączyć (aktywacja w dół)”.
3. Optymalizacja (Merit Order List): Algorytm AOF tworzy jedną, ogólnoeuropejską listę ofert (tzw. Common Merit Order List – CMOL). Ustawia oferty „w górę” od najtańszej do najdroższej, a oferty „w dół” od najdroższej (najwięcej płacącej za pobór) do najtańszej.
4. Decyzja (Imbalance Netting): W naszym przykładzie algorytm widzi, że Polska potrzebuje 40 MW, a Niemcy mają 150 MW nadwyżki. Zamiast aktywować jakąkolwiek płatną ofertę, AOF robi rzecz genialną: kompensuje niezbilansowania (imbalance netting). Mówi: „Niemcy, przestańcie redukować swoje wiatraki. Wyślijcie 40 MW tej nadwyżki do Polski”.
5. Decyzja (Aktywacja Rynkowa): W Niemczech zostaje jeszcze 110 MW nadwyżki. Algorytm AOF sprawdza listę CMOL i aktywuje najdroższą ofertę „w dół” (np. magazyn w Danii, który zaoferował, że „weźmie” tę energię za opłatą 5 EUR/MWh), aby zbilansować resztę.
6. Rozliczenie: Na koniec procesu ustalana jest cena krańcowa (Cena Energii Bilansującej). Wszyscy aktywowani „w górę” dostają tę samą (wysoką) cenę, a wszyscy aktywowani „w dół” płacą tę samą (niską lub ujemną) cenę.

Ten cykl powtarza się co 4 sekundy. To system, który w czasie rzeczywistym optymalizuje bezpieczeństwo i koszty bilansowania dla całego kontynentu.

Wartość dodana PICASSO platformy do aFRR.

Z perspektywy każdego krajowego operatora (jak PSE) i całego systemu europejskiego, korzyści z PICASSO są zauważalne. Na wykresie poniżej pokazuję jakie korzyści ekonomiczne odniosły poszczególne kraje dzięki temu systemowi. To są miliony EURO miesięcznie.

1. Redukcja Kosztów (Efektywność Ekonomiczna): To korzyść nr 1. Zamiast aktywować drogie krajowe rezerwy, operatorzy mogą importować tańszą energię bilansującą od sąsiadów. Co więcej, darmowa kompensacja niezbilansowań (netting) drastycznie redukuje potrzebę jakiejkolwiek płatnej aktywacji. Raporty jasno pokazują, że wolumeny „nettingu” są duże i przekładają się na dziesiątki milionów euro oszczędności rocznie dla Europy.
2. Wzrost Bezpieczeństwa Systemu: PSE nie jest już zdane tylko na własne zasoby. Jeśli w Polsce dojdzie do dużej, nagłej awarii (np. wypadnie blok Bełchatowa), system PICASSO automatycznie „ściągnie” brakującą moc z Niemiec, Czech, Szwecji i Austrii w ciągu kilku sekund, stabilizując naszą sieć. Mamy dostęp do znacznie większej, wspólnej puli rezerw.
3. Lepsza Integracja OZE: To kluczowe. PICASSO to dobre narzędzie dla nadwyżek OZE. Gdy w jednym kraju mocno wieje lub świeci słońce, generując nadprodukcję (i ryzyko wzrostu częstotliwości), platforma automatycznie znajduje dla tej energii „ujście” w krajach, które akurat mają deficyt. Pozwala to na znacznie efektywniejsze wykorzystanie zielonej energii, zamiast kosztownego jej ograniczania (curtailmentu).
4. Wspólny Rynek i Konkurencja: Platforma tworzy prawdziwie konkurencyjny, ogólnoeuropejski rynek. Wymusza to na dostawcach usług bilansujących optymalizację kosztów i oferowanie jak najlepszych cen, co finalnie obniża koszty dla wszystkich odbiorców końcowych.

Wyzwania i trudne początki – przypadek Włoch.

Oczywiście, integracja tak skomplikowanego systemu na wiele krajów nie jest bezbolesna. Proces ten napotyka gigantyczne wyzwania, a „mapa drogowa” dołączeń (PICASSO Accession Roadmap) jest regularnie aktualizowana.

Najsłynniejszym i najbardziej bolesnym przykładem problemów są Włochy.

• Problem: Włochy (operator Terna) miały dołączyć do PICASSO i MARI, ale proces ten jest dramatycznie opóźniony. Dlaczego? Włoski rynek bilansujący był historycznie bardzo specyficzny, zamknięty i… niezwykle lukratywny dla krajowych dostawców. Ceny za usługi systemowe we Włoszech były (i są) jednymi z najwyższych, jeśli nie najwyższymi w Europie. Włosi nie odnotowywali wcześniej ujemnych cen energii bilansującej za aktywację w dół.
• Konflikt interesów: Otwarcie rynku poprzez PICASSO oznaczałoby zalew Włoch znacznie tańszą energią bilansującą z innych krajów. To drastycznie obniżyłoby przychody potężnych, krajowych graczy (np. właścicieli elektrowni gazowych), którzy lobbowali przeciwko szybkiej integracji.
• Wyzwania techniczne i regulacyjne: Oprócz polityki, Włochy borykają się też z realnymi problemami, np. ograniczeniami przesyłowymi na granicach z północą i skomplikowaną strukturą rynku wewnętrznego, która wymagała głębokiej przebudowy. Przykładowo Niemcy były niedostępne, ponieważ nie mogły już importować większej ilości energii w ciągu dnia. Pozostały wtedy tylko Austria i Czechy. Przy zapotrzebowaniu na bilansowanie „tylko” kilkaset MW mocy w dół, potrzeby Włoch były umiarkowane. Ale tylko umiarkowane w skali Niemiec i Włoch. Czeski i austriacki rynek bilansujący dysponuje jedynie około 200–250 MW mocy bilansującej aFRR, co oznacza, że szybko osiągnięto koniec krzywej merit order i bardzo ujemne ceny, skrajne, nawet poniżej minus 1000 Euro/MWh. Dodatkowo Włochy oferowały jedynie część swojego wolumenu aFRR w systemie PICASSO stąd konieczność wyjścia za granicę.
• Wejście i wyjście Włoch z platformy PICASSO: Włosi dołączyli do platformy aFRR PICASSO w 2023 roku, ale potem włoski operator systemu przesyłowego (OSP) dostał zalecenie aby zawiesić, tak szybko jak to technicznie możliwe, swój udział operacyjny w platformie Picasso w 2024 roku, do czasu wdrożenia środków łagodzących. Włoski regulator energetyczny polecił Ternie zbadanie zasad ustalania cen w ramach algorytmu i zgłoszenie ustaleń w ciągu dwóch miesięcy. Ponadto, zażądał od Terny zidentyfikowania potencjalnych przyczyn takich skrajnych cen, szczególnie ujemnych. Za strategie łagodzenia skoków cen, uznano zwiększenie podaży po dołączeniu nowych członków, w tym Francji, Holandii i Szwecji w przyszłości. Co ciekawe Włosi mają dołączyć ponownie w listopadzie 2025 roku. Na wykresie są pokazane dostępne moce oraz ich wykorzystanie na poszczególnych granicach. Widać, że najwięcej wolumenu jest między Danią a Niemcami.

Co PICASSO platforma do aFRR oznacza dla aktywów energetycznych w Polsce?

Przejdźmy do sedna. Co z tej całej europejskiej rewolucji wynika dla Ciebie – właściciela magazynu energii, elektrowni gazowej, farmy OZE, spółki obrotu czy elastycznej elektrociepłowni?

1. Właściciele Magazynów Energii (BESS)

• Twoja rola: To idealne aktywo na tym rynku. PICASSO to rynek energii bilansującej, więc można powiedzieć, że też zmienności sytuacji bilansowej w systemie elektroenergetycznym. Twój magazyn, dzięki błyskawicznej reakcji i symetrii (zdolność do ładowania i rozładowania), jest stworzony do zarabiania na tej zmienności.
• Jak zarabiasz?
  1. Dostajesz stałą płatność za gotowość – capacity.
  2. Gdy algorytm AOF w PICASSO widzi nadwyżkę mocy w systemie i ogłasza ujemną cenę energii bilansującej (np. -10 zł/MWh), automatycznie aktywuje Twój magazyn „w dół”. Twój magazyn zaczyna się ładować, pobierając energię i jeszcze dostając za to 10 zł za każdą MWh.
  3. Gdy w systemie brakuje mocy i cena jest wysoka (np. 1200 zł/MWh), PICASSO aktywuje Cię „w górę”. Sprzedajesz zmagazynowaną energię po wysokiej cenie, kluczowe aby mieć wtedy dobry State of Charge i być gotowym na taką aktywację.

2. Wytwórcy OZE (Farmy Wiatrowe i Fotowoltaiczne)

• Twoja rola: Możesz świadczyć aFRR na PICASSO, zazwyczaj głównie w kierunku w dół. Możesz też zhybrydyzować aktywo dodając BESS.
• Jak zarabiasz (z magazynem)? Jeśli dobudujesz do swojej farmy magazyn (stworzysz hybrydę), stajesz się silniejszym graczem. Dlaczego? Bo obniżasz koszt ładowania magazynu do zera. Możesz składać na PICASSO bardzo agresywne oferty „w dół” (np. „załaduję się za 0 zł/MWh”), bo ładujesz się własną, darmową energią. To daje Ci przewagę nad magazynami „standalone”, które muszą kupić prąd z sieci i ponosić dodatkowe koszty dystrybucyjne.

3. Elastyczne Elektrownie (Gazowe, Wodne, CHP)

• Twoja rola: Takie źródło jest wolniejsze i droższe niż magazyn energii, ale wciąż bardzo potrzebne.
• Jak zarabiasz? Twój koszt zmienny (paliwo) jest wysoki, więc rzadko będziesz aktywowany „w dół”. Twoja szansa leży w aktywacjach „w górę”. Gdy w systemie brakuje mocy, a ceny energii z aFRR na PICASSO wystrzelą (np. do 1000-2000 zł/MWh), znacznie przekraczając Twój koszt produkcji, algorytm AOF aktywuje Twoją jednostkę. Zarabiasz na wysokiej marży, pokrywając koszty i generując spory zysk. Musisz być elastyczny i gotowy do szybkiego startu, aby „załapać się” na te szczyty cenowe.

4. Spółki Obrotu i Agregatorzy (Dostawcy Usług Bilansujących)

• Twoja rola: Jesteś niezbędnym pośrednikiem. Dla 90% firm samodzielne wejście na rynek mocy bilansujących (czyli pośrednio na PICASSO) jest trudno, drogie, bądź niemożliwe. To DUB bierze na siebie całą złożoność: prekwalifikację, składanie ofert 24/7, grafikowanie, plany pracy, zarządzanie ryzykiem i rozliczenia.
• Wniosek: Sukces DUB zależy od jakości systemów IT i traderów, analityków, operatorów. Musisz w czasie rzeczywistym analizować przepływy w całej Europie i składać optymalne oferty, mieć dobre strategie, inteligentnych i zmotywowanych ludzi na pokładzie, aby zmaksymalizować zysk dla siebie i swoich klientów (właścicieli magazynów, OZE). Im wyższy przychód tym lepiej, bo zazwyczaj DUB ma umowy profit sharing, więc ma dużą motywacje, aby zarabiać dla klienta jak najwięcej, bo sam wtedy więcej zarobi.

Na poniższych wykresach pokazuję poszczególne spike cenowe zaraz po dołączeniu Polski do platformy wymiany aFRR PICASSO, np 11 lipca cena na RB była mocno ujemna, a 15 lipca bardzo wysoka. Wpływ na to miały nieatrakcyjne czeskie oferty, widać to dobrze w interwałach 4 sekundowych na czerwono. Na trzeci wykresie cena ze strony PSE z 15 lipca 2025r. Spike cenowe się pojawiają i pojawiać będą, ale liczy się moim zdaniem długi termin w realnej, rzetelnej ocenie, więc trzeba poczekać do końca 2026 aby wyciągać głębsze wnioski i podejmować ewentualnie jakieś decyzje czy modyfikacje w systemie.

Podsumowanie – PICASSO aFRR.

Platforma PICASSO to nie jest kolejna nudna regulacja. To technologiczny skok do przodu w integracji europejskiej, który fundamentalnie zmienił europejską energetykę, mam nadzieje, że na lepsze, choć są tez głosy sceptyczne. Zlikwidował krajowe monopole na bilansowanie, tworząc jeden, gigantyczny, konkurencyjny rynek czasu rzeczywistego.

Dla Polski, która dołączyła do tego systemu, oznacza to tańsze (w długim terminie, w krótkim zdarzają się mocne wyskoki cen w górę oraz ujemne ceny) i bezpieczniejsze bilansowanie sieci. Dla Ciebie, jako przedsiębiorcy i inwestora, oznacza to historyczną szansę. Rynek zaczął płacić potężne pieniądze za elastyczność – zdolność do automatycznej reakcji w ciągu kilku sekund.

Jeśli posiadasz (lub planujesz) magazyn energii, elastyczną elektrociepłownię lub hybrydową farmę OZE, to właśnie dla Ciebie stworzono ten rynek. PICASSO to Twój rynek docelowy oprócz rynku bilansującego w PSE do sprzedaży energii po najwyższych możliwych cenach. W połączeniu ze stabilnym przychodem za gotowość, tworzy to kompletny i niezwykle atrakcyjny model biznesowy. Zapraszam do kontaktu bezpośredniego, jeśli potrzebujesz wsparcia w obszarze DUB, RB, aFRR, pozdrawiam, Łukasz Lewicki.