Podsumowanie Rynku Mocy Bilansujących w Polsce – Lipiec 2024

Rynek Mocy Bilansujących w Polsce

📌Zacznę od podziękowań za Wasze inspirujące komentarze oraz reakcje, cieszę się, że poprzedni materiał Was zaciekawił. Rynek mocy bilansujących to nowy obszar energetyki. Warto choć trochę go znać, gdyż skala rynku to około 250-350 mln zł miesięcznie dlatego warto być go świadomym. Lipiec 2024 to dopiero drugi miesiąc funkcjonowania aukcyjnego rynku mocy bilansujących w Polsce, a z uwagi na dynamiczne zmiany w strukturze wytwarzania, usługi bilansujące odgrywają kluczową rolę w zapewnieniu stabilności i bezpieczeństwa systemu elektroenergetycznego.

📈Na początku artykułu będzie opis tekstowy tematyki, a następnie to co lubimy najbardziej czyli dane z rynku, ceny oraz wykresy. Każdy może wybrać z artykułu to co go najbardziej interesuje.

👏Dodatkowe podziękowania dla Pani doktor Ewa Mataczyńska za zwrócenie mi uwagi na nazewnictwo i różnice pomiędzy dwoma rodzajami usług. Mianowicie warto rozróżnić pojęcia usług systemowych oraz usług elastyczności. Ponadto jestem otwarty na konstruktywną krytykę i doceniam każdą uwagę, poprawkę czy komentarz bo dzięki temu wszyscy mamy szansę się rozwijać i wiedzieć więcej.

Usługi Elastyczności:

• świadczone na rzecz operatora systemu dystrybucyjnego (OSD)
• służą do zarządzania przeciążeniami i napięciem
• skupiają się na lokalnych potrzebach i zarządzaniem ograniczeniami sieciowymi w sieciach dystrybucyjnych
• mogą być świadczone przez agregatora lub przez użytkowników systemu będących odbiorcami aktywnymi, wytwórcami, posiadaczami magazynów energii elektrycznej, których sieci, instalacje lub urządzenia są przyłączone do sieci dystrybucyjnej
• mają w założeniu rozwijać model energetyki rozproszonej

Usługi Systemowe

• świadczone na rzecz operatora systemu elektroenergetycznego (PSE)
• mają na celu zapewnienie stabilności całego krajowego systemu, utrzymanie ogólnokrajowej równowagi między produkcją a zużyciem energii, zarządzanie częstotliwością

• obejmują usługi bilansujące analizowane w tym artykule takie jak (więcej w linkach poniżej):
• FCR – rezerwa utrzymania częstotliwości
• aFRR – rezerwa odbudowy częstotliwości z aktywacją automatyczną
• mFRR – rezerwa odbudowy częstotliwości z aktywacją manualną
• RR – rezerwa zastępcza
• świadczone przez dostawców usług bilansujących (DUB) poprzez jednostki grafikowe (JG), aktualnie realizowane przez większe jednostki wytwórcze, w przyszłości po przejściu kwalifikacji przez m. in. agregatorów, magazyny energii, OZE, przemysł ze sterowalnym odbiorem

Na europejskim rynku działa też kilka inicjatyw i platformy które łączą kraje, agregując oferty i stosując jeden algorytm, który ma za zadanie efektywniej alokować zasoby i zwiększać dobrobyt poprzez obniżanie kosztów bilansowania. Poniżej na obrazie są one wyszczególnione, a więcej informacji o nic możesz znaleźć w moich wpisach:

• PICASSO
• MARI
• ALPACA

👏 Następnie zgodnie z sugestią Piotr Chmielewski (彼得·奇米勒夫斯基) warto krótko opisać rolę podmiotu odpowiedzialnego za bilansowanie (Balancing Responsible Party) oraz dostawcy usług bilansujących (Balancing Service Provider).

Podmiot odpowiedzialny za bilansowanie (POB)

• przykładowo – spółka obrotu, która sprzedaje energię do klientów końcowych i/lub odkupuje energię od wytwórców OZE
• ma zawartą umowę przesyłania z PSE
• jest odpowiedzialny za bilansowanie handlowe
• podlega rozliczeniom z tytułu niezbilansowania
• posiada jednostkę bilansową (JB)
• uczestniczy w rynku bilansującym w sposób pasywny
• zgłasza do PSE umowy sprzedaży energii (USE)

Dostawca Usług Bilansujących (DUB)

• przykładowo duży wytwórca posiadający elektrownie na węgiel lub gaz, który może dynamicznie regulować mocą jednostki, a w dodatku w przyszłości też agregatorzy, spółki obsługujące magazyny energii i OZE
• ma zawartą umowę przesyłania z PSE
• świadczy usługi bilansujące z wykorzystaniem grupy zasobów
• uczestniczy w rynku bilansującym w sposób aktywny
• musi przejść pozytywnie kwalifikacje DUB w PSE w odniesieniu do reprezentowanych zasobów
• podlega rozliczeniem w zakresie:

1. -energii bilansującej
2. -mocy bilansujących
3. -rezerwy operacyjnej

• posiada jednostkę grafikową:

1. -wytwórczą
2. -magazynu
3. -odbiorczą
4. -źródeł wiatrowych i fotowoltaicznych
5. -agregatu

• zgłasza do PSE:

1. -oferty (portfolio) na moce bilansujące (OMB) (OPMB)
2. -program pracy (PP)
3. -oferty na energię bilansującą (OEB)
4. -oferty techniczne (OT) (tylko JG wytwórcza 1)

Zmiany WDB w czerwcu 2024 i otwarcie rynku mocy bilansujących

Sam tekst Warunków Dotyczących Bilansowania czyta się bardzo ciężko, dlatego chce wam trochę ułatwić życie i wyjaśniać i prosto omawiać te trudne choć ważne aspekty rynku energii. Dla wielu brzmi to jak skomplikowana terminologia dla inżynierów z elektrowni. W rzeczywistości RMB to dynamicznie reformowany rynek, który otwiera drzwi dla zupełnie nowych graczy: wytwórców OZE, właścicieli magazynów energii, a nawet dużych zakładów przemysłowych. Aktualny tekst WDB znajdziecie na stronie PSE – dokumenty -> tekst WDB. Reforma rynku bilansującego to jedna z największych zmian na polskim rynku energii od lat. System odchodzi od sztywnego modelu opartego na węglu na rzecz elastycznego rynku, który wynagradza tych, którzy pomagają stabilizować sieć pełną OZE.

Czym jest Rynek Mocy Bilansujących i dlaczego jest absolutnie kluczowy?

Mówiąc najprościej, Krajowy System Elektroenergetyczny (KSE) musi być w idealnej równowadze. W każdej sekundzie ilość energii wyprodukowanej musi być dokładnie równa ilości energii zużytej.

Jakiekolwiek odchylenie – nawet chwilowy nadmiar produkcji z wiatraków lub nagły wzrost poboru – powoduje wahania częstotliwości. A to prosta droga do awarii, a w skrajnym przypadku nawet do blackoutu.

Rynek Mocy Bilansujących (RMB) to mechanizm zarządzany przez Polskie Sieci Elektroenergetyczne (PSE), który służy do utrzymania tej równowagi w czasie rzeczywistym.

PSE działa jak kierownik, nadzorca, dyrygent orkiestry:

1. Stale monitoruje system elektroenergetyczny i prognozuje, czy za chwilę pojawi się nadwyżka mocy (np. mocno wieje, a popyt jest niski) lub jej deficyt (np. awaria dużej elektrowni).
2. Aby skorygować te odchylenia, PSE kupuje na rynku mocy bilansujących konkretne usługi systemowe PSE (FCR, aFRR, mRR, RR).
3. Usługi te polegają na gotowości do szybkiego dostarczenia (lub odbioru) energii na żądanie operatora.

Dawniej opierało się to głównie na dużych elektrowniach konwencjonalnych. Dziś, po wielkiej reformie rynku i wdrożeniu nowych Warunków Dotyczących Bilansowania (WDB), sytuacja diametralnie się zmieniła. Rynek stał się bardziej rynkowy, konkurencyjny i otwarty dla nowych technologii.

Jak działają „moce bilansujące” w praktyce?

„Moce bilansujące” to nic innego jak zdolność techniczna Twojego zasobu (elektrowni, magazynu, instalacji OZE, fabryki) do zmiany poziomu produkcji lub poboru energii na polecenie PSE.

W praktyce działa to tak, że uczestnicy rynku (URB -> nazywani Dostawcami Usług Bilansujących – DUB) składają do PSE oferty. Oferty te mówią: „Jestem gotów zwiększyć moją produkcję o X MW za określoną cenę” lub „Jestem gotów zredukować pobór o X MW…”. Oferty te składa się osobno w górę i w dół na każdy produkt. Więcej o podziale usług na FCR, aFRR, mFRR, RR jest w tym artykule. Dla przedsiębiorcy oznacza to jedno: Twoja elastyczność staje się towarem, który możesz sprzedać PSE.

Kto może zarabiać na Rynku Mocy Bilansujących?

To najważniejsza część. Przez lata rynek ten był zamknięty. Dziś to szansa dla wielu branż. Wiadomo, że głównie aktualnie zarabiają na rynku elektrownie konwencjonalne na węgiel brunatny, węgiel kamienny i gaz ziemny, z dużych grup energetycznych, więc o nich nie będę tutaj już pisał. Kto konkretnie teraz i jak może dołączyć?

1. Wytwórcy OZE (Farmy Wiatrowe i Fotowoltaiczne)

• Pytanie: „Mam farmę PV/wiatrową. Czy mogę na tym zarobić, skoro moja produkcja jest zależna od pogody?”
• Odpowiedź: Tak, i to na dwa sposoby.
  • Zdolność do redukcji (curtailment): W chwilach, gdy w systemie jest za dużo energii (np. słoneczna niedziela), PSE musi kogoś „wyłączyć”. Zamiast robić to administracyjnie (jak dawniej), teraz kupi Twoją ofertę na gotowośc do redukcję produkcji. Zarobisz nie tylko na energii, ale otrzymasz dodatkowe wynagrodzenie za samą gotowość i wykonanie polecenia redukcji.
  • Zdolność do zwiększenia produkcji: Gdy prognozujesz ceny ujemne i sam komercyjnie wyłączysz OZE to możesz oferować PSE gotowość do zwiększenia produkcji. Wtedy ważna jest wartość twojej estymaty produkcji, czyli ile źródło może wyprodukować patrząc na aktualne poziomy wietrzności lub nasłonecznienia.

2. Magazyny Energii

• Pytanie: „Inwestuję w magazyn energii. Czy rynek mocy bilansujących to dla mnie dobre miejsce?”
• Odpowiedź: To dla Ciebie idealne miejsce. Magazyny są nowymi królami elastyczności.
  • Szybkość reakcji: Możesz oferować najszybsze usługi systemowe, które są zazwyczaj najdroższe (np. rezerwy FCR, aFRR).
  • Praca w obie strony: Jako zasób możesz zarabiać podwójnie – składając oferty „w dół” (pobierając energię z sieci, gdy jest jej za dużo i jest tania) oraz oferty „w górę” (oddając energię, gdy jest droga i potrzebna). To podstawowy model biznesowy dla wielkoskalowych magazynów. Aktualnie
  • Trendy cenowe: Aktualnie rynek mocy bilansujących płaci bardzo dobrze, tzn ceny są bardzo wysokie, należy pamiętać, że wraz ze wzrostem nasycenia rynku magazynami energii ceny te spadną, więc kluczowe jest jak najszybsze dołączenie do tego rynku.

3. Przemysł i Duże Odbiorcy (Usługi DSR – Demand Side Response)

• Pytanie: „Prowadzę zakład produkcyjny. Nie mam elektrowni. Jak mogę zarabiać?”
• Odpowiedź: Poprzez usługę DSR (Demand Side Response).
  • Płatność za elastyczność: Jeśli Twoje procesy technologiczne pozwalają na szybką i czasową redukcję poboru mocy (np. wyłączenie pieców, pomp, klimatyzacji na 5-15-60 minut) bez szkody dla produkcji, możesz oferować tę moc w dół dla PSE. Wtedy twój zasób będzie w Jednostce grafikowej odbioru JGo. Jeszcze lepiej jak będziesz mieć na zakładzie zainstalowany magazyn energii o mocy powyżej 1MW.
  • Nowe źródło przychodu: Zamiast traktować energię tylko jako koszt, zaczynasz na niej zarabiać. PSE zapłaci Ci za samą gotowość do redukcji oraz dodatkowo za każdą faktyczną redukcję. To potężne narzędzie do obniżania całkowitych kosztów energii. Pamiętaj, że RMB to co innego niż rynek mocy. Tam też możesz brać udział w aukcjach na DSR rocznych lub kwartalnych.

4. Spółki Obrotu i Agregatorzy

• Pytanie: „Jestem małym wytwórcą / mam jeden magazyn. Czy ten rynek nie jest dla mnie zbyt skomplikowany?”
• Odpowiedź: Samodzielne wejście może być trudne i drogie. Dlatego kluczową rolę odgrywają spółki obrotu i tzw. Agregatorzy.
  • Partnerstwo: Agregator bierze na siebie całą złożoność procesu: zgłoszenia, testy techniczne, codzienny handel na RB, rozliczenia z PSE.
  • Siła grupy: Agregator łączy mniejsze zasoby (kilka farm OZE, parę magazynów, grupę firm przemysłowych) w jedną, dużą „Jednostkę Bilansującą” agregatu (JGa). Dzięki temu stajecie w grupie się wiarygodnym i znaczącym partnerem dla PSE, maksymalizując wspólne przychody. A grupę tę reprezentuję przed PSE Agregator. URE publikuje tutaj listę agregatorów.

Jakie są wyzwania i jak się przygotować?

Wiem, że brzmi to obiecująco, ale muszę być szczery – to nie są łatwe pieniądze. Wejście na rynek mocy bilansujących wiąże się z wyzwaniami:

1. Wymagania Techniczne: Twój zasób musi przejść skomplikowany proces tzw. prekwalifikacji i certyfikacji. PSE musi mieć pewność, że gdy „naciśnie guzik”, Twoja instalacja zareaguje dokładnie tak, jak zadeklarowałeś. Nie martw się DUB są w stanie z tym pomóc
2. Złożoność Operacyjna: To nie jest rynek „zainstaluj i zapomnij”. Wymaga aktywnego składania ofert, monitorowania rynku 24/7 i gotowości do reakcji. Dlatego mniejsze podmioty moim zdaniem lepiej aby poszły do doradcy energetycznego który pomoże im znaleźć DUBa z dobrą ofertą i z dobrym zapleczem technologicznym
3. Ryzyko: Niewykonanie polecenia PSE wiąże się z karami. Pamiętaj o tym, ale nie zrażaj się, to gra długoterminowa, twój zasób może świadczyć te usługi przez10-15 lat, także jeden dzień gorszy to nie koniec świata.

Dlatego kluczowe jest dobre przygotowanie analizy technicznej i modelu biznesowego oraz znalezienie odpowiedniego partnera (firmy doradczej), który poprowadzi Cię przez ten proces.

Aukcje na rynku mocy bilansujących

Powyżej na wykresie widać ile procent całościowych kosztów poniesionych przez PSE w 2024 stanowiły poszczególne usługi systemowe. Ta wygląda właśnie struktura kosztów na rynku mocy bilansujących w Polsce w 2024 roku. Zobaczcie, że udział FCR jest relatywnie stabilny i niski. Następnie największe koszty to aFRR w górę, rezerwa zastępcza w górę oraz aFRR w dół. Rezerwa mFRR w górę to wyższy koszt niż FCR, ale już mFRR w dół to niższy koszt i jest na ostatnim miejscu, głównie z uwagi na niski wolumen nabywanych mocy bilansujących.

📌Zanim przejdziemy do cen w lipcu warto jeszcze zaznaczyć, że Rynek mocy bilansujących ma dwie składowe, PSE nabywa moce bilansujące poprzez dwa różne mechanizmy, dzień przed dobą handlową (day ahead) oraz w trakcie doby handlowej (intraday):

▶️–> w trybie podstawowym na rynku mocy bilansujących

• w okresach godzinowych na podstawie ofert portfolio na moce bilansujące
• w dobie poprzedzającej dobę handlową (d-1)

-7:30 – PSE publikuje wielkość zapotrzebowania na MB

-8:30-9:00 – DUB poprzez operatora rynku zgłasza OPMB

-do 10:00 – PSE wybiera oferty według kryterium najniższej ceny i przekazuje wyniki uczestnikom

▶️–> w trybie uzupełniającym w zintegrowanym procesie grafikowania

• na przykład, gdy zapotrzebowanie na moce bilansujące nie jest w pełni pokryte w trybie podstawowym
• jeśli nabyte wcześniej moce bilansujące nie zostały faktycznie dostarczone
• w przypadku zmiany zapotrzebowania PSE na moce bilansujące
• w okresach 15 minutowych w dobie handlowej (d)

📌Trendy Cenowe na Rynku Mocy Bilansujących w lipcu 2024

💰Na początku spójrzmy o jakich pieniądzach jest mowa – dzienne koszty nabycia mocy bilansujących oscylowały w zakresie 6,9 mln zł – 15,2 mln zł, średnio było to 11,5 mln zł. Podsumowując w czerwcu koszty wyniosły 295 mln zł, a w lipcu 356 mln zł. To oznacza, że PSE zapłaci tyle dostawcom usług bilansujących. PSE te koszty przeniesie w taryfie, więc na koniec będzie to kosztem odbiorców energii – gospodarstw domowych, JST, przedsiębiorców oraz firm. Innymi słowy będzie to też przychodem firm z branży energetycznej.

▶️Następnie przyjrzyjmy się strukturze kosztów nabycia mocy bilansujących w trybie podstawowym w podziale na poszczególny rodzaje rezerw (opis w moim poprzednim artykule tutaj -> moce bilansujące). Rezerwy utrzymania częstotliwości – FCR mają dość niski udział – 5% dla rezerwy w górę i 3% dla rezerwy w dół. Połowę kosztów zajmuję nabycie rezerw odbudowy częstotliwości z aktywacją automatyczną – aFRR, 30% w górę i 21% w dół. Skromny udział ma koszt rezerwy odbudowy częstotliwości z aktywacją manualną w dół tylko 3%, mFFR w górę to 12% i rezerwa zastępcza w górę to aż 26% kosztów.

▶️Na wartość tych kosztów mają wpływ zarówno wolumeny wymaganych rezerw oraz ceny rynkowe ich nabycia. Rynek mocy bilansujących w lipcu.

Teraz spójrzmy na wielkości które nabywa PSE w trybie podstawowym w podziale na różne rodzaje rezerw. Na wykresie pokazałem średnie 7 dniowe, aby wygładzić dane i lepiej pokazać trendy. Rynek mocy bilansujących ma kilka produktów, zaczynając od początku wolumen zapotrzebowania na FCR w górę i w dół jest stabilny – 177MW. Następnie wielkości aFRR są do siebie zbliżone i wynoszą około 510MW. Myślę, że aFRR można aktualnie uznać za najważniejszy segment rynku – 51% kosztów, duże zapotrzebowanie.

Wolumen rezerw mFRR jest bardziej zróżnicowany, rezerwy w górę były na początku lipca na niskim poziomie i stopniowo rosły do 300MW, z kolei wolumen mFFR w dół to tylko 30MW. Wolumen nabytej rezerwy zastępczej w gorę był na początku bardzo wysoki i powoli maleje w kierunku 400MW. Poniżej dwa wykresy, wielkości nabyte w trybie podstawowym oraz w trybie uzupełniającym, gdzie z kolei widać trend spadkowy na wielkościach nabywanych przez PSE. Co jeszcze ciekawe to widać jak w przypadku braku wystarczającej ilości mFFRg w trybie podstawowym dobrze zadziałał tryb uzupełniający, gdzie na początku lipca wielkości były ponad 300MW i to właśnie na intraday PSE nabywa więcej rezerwy mFRRg.

▶️Ceny na rynku mocy bilansujących nabytych w trybie podstawowym.

Z poprzedniego artykułu wiecie już z czym korelują ceny rezerw w górę i dlaczego cena o H21 jest najwyższa, a czym ceny rezerw w dół. Poniżej na dwóch wykresach średnie ceny godzinowe wybranych typów rezerw. Nadal najtańsze są FCR, natomiast najdroższe aFRRg. Średnie ceny mFFRd były również wysokie, ale jak wiemy z poprzednich wykresów wielkości nabywanych mFRRd są bardzo małe, więc nie jest to aż tak istotne.

▶️Analizując dalej trendy cenowe możemy zauważyć trend spadkowy na cenach mocy bilansujących w lipcu w porównaniu do czerwca. Rynek mocy bilansujących jest zmienny i warto zwrócić uwagę, że przez większość miesiąca ceny rezerw w górę były wyższe niż rezerw dół, jedynie pod koniec lipca ceny mocy w górę spadły, prawdopodobnie mogło to być związane z wysoką wietrznością w tych dniach. Ceny rezerw nabytych w trybie uzupełniającym również były w trendzie spadkowym oraz potwierdza się relacja cenowa (w górę > w dół) z trybu podstawowego. Patrząc na poszczególne rodzaje mocy bilansujących, 6 na 7 miało niższe ceny miesiąc do miesiąca, jedynie mFRRd była droższa.

▶️ Struktura cen na rynku mocy bilansujących w podziale na dni tygodnia. 

Okazało się, że średnio najwyższe ceny rezerw w górę obserwujemy w poniedziałki, ogólnie dni robocze charakteryzują się wyższymi cenami, co jest powiązane z wyższym popytem na energię, wyższymi szczytami pracy elektrowni konwencjonalnych i średnio niższym procentowo udziale OZE w pokryciu zapotrzebowania aniżeli soboty i niedziele. Odwrotne zależności widzę na mocach bilansujących w dół, najwyższe ceny są notowane w niedziele. Na to ma wpływ wysoki udział procentowy OZE w popycie, niskie zapotrzebowanie krajowe i praca bloków na węgiel blisko minimów technicznych.

Powyższe trendy cenowe odzwierciedlają dynamiczne zmiany na rynku mocy bilansujących i podkreślają znaczenie efektywnego zarządzania rezerwami w systemie elektroenergetycznym. Efektywne zarządzanie tymi rezerwami wymaga skoordynowanego działania i precyzyjnej komunikacji między dostawcami usług, a PSE.

Nowy rynek to nowe strumienie przychodów, nowe wyzwania oraz dużo pracy po stronie działów handlowych, technicznych, dyspozytorów. Dajcie znać czy artykuł był dla Was ciekawy, jakie macie przemyślenia odnośnie stanu rynku i jego perspektyw.